Қашаған кен орнындағы келісімшарттарда сыбайлас жемқорлық белгілері анықталды

Сурет: kznews.kz

Қазақстан Үкіметі Қашаған кен орнын игеру кезінде жасалған жалпы құны 10,7 млрд АҚШ долларына тең келісімшарттарда сыбайлас жемқорлық белгілері болғанын мәлімдеді. Бұл туралы Халықаралық журналистік зерттеулер консорциумы (ICIJ) хабарлады, деп жазды vlast.kz басылымы.

Ашық дереккөздерге сүйенсек, NCOC консорциумы 2000 жылдары Қашағанды игеру барысында халықаралық құрылыс компанияларымен шамамен 12 келісімшарт жасаған. Олардың арасында пара беру, мүдделер қақтығысы және шығындарды негізсіз өсіру фактілері болуы мүмкін деген уәж айтылуда.

Бұл мәселе Қазақстан мен Қашаған жобасына қатысушы компаниялар арасындағы 160 млрд доллар көлеміндегі халықаралық арбитраждық даудың бір бөлігі. Іс 2023 жылдан бері Гаагадағы Тұрақты төрелік сотында қаралып жатыр. Процесс жабық өтуде және кемінде 2028 жылға дейін жалғасуы мүмкін.

Ел үкіметі даулы келісімшарттар Қашағанда мұнай өндірудің кешігуіне себеп болғанын алға тартады. Соның салдарынан мемлекет өнімді бөлу туралы келісімнің тиімді шарттарының толық күшіне енуінен және одан түсетін қомақты табыстан қағылды деген уәж бар.

Қашағанды басқаратын NCOC консорциумының құрамында Shell, ExxonMobil, CNPC, Inpex, Eni, TotalEnergies және «ҚазМұнайГаз» бар.

Жоба өнімді бөлу туралы құпия келісім негізінде жүзеге асырылады. Оның талаптарына сәйкес, консорциум Қашағанды игеруге жұмсаған шығындарын мұнай сатудан түскен қаржы есебінен өтеуге құқылы. Ал пайданы бөлу осы шығындар өтелгеннен кейін жүзеге асады.

ICIJ бұған дейін Қазақстан тарапы арбитраж кезінде Қашаған мұнайынан түсетін табыстың шамамен 2 пайызы ғана мемлекетке тиесілі, қалған 98 пайызы консорциум қатысушыларына кетеді деген уәж келтіргенін жазған.

Алайда, NCOC Қазақстанның айыптауларын жоққа шығарады. Консорциум өз әрекеттері келісімшарт талаптарына, Қазақстан заңнамасына және халықаралық стандарттарға сәйкес болғанын мәлімдеуде.

Әзірге Энергетика министрлігі мен жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік оператор — «PSA» ЖШС ICIJ сауалына жауап бермеген көрінеді.

Қысқасы, Қашаған төңірегіндегі дау мұнай өндіру көлемімен ғана емес, жобаның шығыны, келісімшарттардың жасалуы және Қазақстанның мұнай табысындағы үлесімен де байланысты болып отыр. Алайда, келісімшарттардағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты айтылған мәлімдемелер әзірге Қазақстан тарапының арбитраждағы уәжі болып табылады, ал олардың заңдық тұрғыдан түпкілікті бағасын халықаралық Төрелік сот беруге тиіс.