Фото: pixabay
Маусым айының келуімен Қазақстанда заңнама, әлеуметтік бағдарламалар, көлік қатынасы және қаржы саласында бірқатар маңызды өзгерістер күшіне енеді, деп хабарлайды Qazaqtoday.info ақпарат порталы.
Айта кетерлігі, биыл маусым айында ешқандай ресми мереке жоқ, сондықтан қазақстандықтар тек сенбі және жексенбі күндері демалады.
2026 жылдың 1 маусымынан бастап ел өмірінде не өзгеретіні туралы негізгі шолуды ұсынамыз:
Жылжымайтын мүлік құжаттары толық онлайн форматқа көшеді
Маусымнан бастап жылжымайтын мүліктің техникалық паспорты мен кадастрлық паспортын, сондай-ақ олардың телнұсқаларын рәсімдеу толықтай онлайн форматқа ауыстырылады.
ХҚКО-ға барудың қажеті жоқ: Халыққа қызмет көрсету орталығы (ХҚКО) операторлары арқылы бұл құжаттарға өтінім қабылдау толығымен тоқтатылады.
Қалай рәсімделеді: Азаматтар eGov.kz порталы немесе eGov mobile қосымшасы арқылы үйден шықпай-ақ өтінім беріп, төлем жасайды. Дайын құжат пайдаланушының Жеке кабинетіне автоматты түрде жүктеледі.
Онлайн қызметті пайдалана алмайтын азаматтар үшін ХҚКО-лардағы өзіне-өзі қызмет көрсету аймақтары қолжетімді болады.
«Алматы жастары» бағдарламасына құжат қабылдау басталады
1–15 маусым аралығында Алматы қаласындағы 35 жасқа дейінгі жастар үшін жеңілдетілген тұрғын үй несиесін ұсынатын «Алматы жастары» бағдарламасына өтінімдер қабылданады.
Өтінім беру: 1 маусым сағат 09:00-ден бастап kezekte.kz порталында («Тұрғын үй сервистері» – «Almaty Jastary» бөлімінде) ЭЦҚ арқылы қабылданады.
Негізгі шарттары:
Несиенің ең жоғары сомасы — 20 млн теңге;
Жылдық сыйақы мөлшерлемесі — 5%, бастапқы жарна — 10%;
Бастапқы және екінші нарықтағы баспананы сатып алуға болады.
Талаптар: Алматыда кемінде 1 жыл тұрақты тіркеудің болуы, соңғы 5 жылда үміткер мен отбасы мүшелерінің атында үйдің болмауы және кемінде 6 ай ресми жұмыс өтілінің болуы шарт. Бағдарлама денсаулық сақтау, білім, мәдениет, спорт, БАҚ, құқық қорғау және коммуналдық сала мамандарына арналған.
Еңбек заңнамасы: Штатқа алуға мәжбүрлейтін заң күшіне енеді
8 маусымнан бастап Еңбек кодексіне енгізілген жаңа түзетулер күшіне енеді. Енді жұмыс берушілердің қызметкерлерді заңсыз түрде Азаматтық-құқықтық сипаттағы шартпен (АҚС/ГПХ) ұстауына қатаң тыйым салынады.
Егер жұмыс беруші мен қызметкер арасында тұрақты еңбек қатынасының белгілері (кеңседе тұрақты отыру, жұмыс графигін сақтау т.б.) байқалса, компания ол адамды ресми түрде штатқа қабылдауға міндеттеледі.
Тексеріс кезінде заң бұзушылық анықталса, бизнеске 648 750 теңгеге дейін айыппұл салынады және жұмыс беруші қызметкерге демалыс ақысы мен аурухана парағы сияқты барлық еңбек кепілдіктерін төлеуге мәжбүр болады.
Зейнетақы жинағын шешудің ережесі өзгереді
4 маусымда зейнетақы жинағының ең төменгі жеткілікті шегін анықтаудың жаңа тәртібі күшіне енеді.
Жаңа ереже бойынша, жеткіліктілік шегі алдыңғы жылғы деңгейден төмен болмауы тиіс және ол инфляция деңгейінен 5 пайыздық тармаққа жоғары мөлшермен қайта есептеліп отырады.
Көрсеткішті есептеу кезінде жылдық табыстылық мөлшерлемесі 9% деңгейінде, ал ай сайынғы төлемдердің жыл сайынғы өсімі 8% көлемінде есепке алынады.
Магистратураға құжат қабылдау басталады
1 маусымнан бастап магистратураға түсу үшін кешенді тестілеуге (КТ) өтініштер қабылдау басталады.
Мерзімі: Тіркелу 8 шілдеге дейін app.testcenter.kz сайтында жүргізіледі. Тестілеудің өзі 20 шілде мен 10 тамыз аралығында өтеді.
Талапкер тест тапсыратын қаланы өзі таңдайды. Ғылыми-педагогикалық магистратураға түсу үшін шекті балл — 75 балл.
Мұнай экспорты және Электр жарығының қымбаттауы
Мұнай тасымалы: «ҚазТрансОйл» шешімімен мұнай құбырлары арқылы шикізат экспорттау тарифі 10,6 пайызға өседі. Енді 1 тонна мұнайды 1 000 шақырымға айдау бағасы 11 300 теңгеден 12 500 теңгеге жетеді. Бұл тариф тек шетелге шығарылатын мұнайға қатысты, ел ішіндегі тасымалға әсер етпейді.
Елордадағы жарық құны: «Астана аймақтық электржелілік компаниясы» 5 маусымнан бастап электр қуатының орташа тарифін 31,18 теңгеден 35,07 теңгеге дейін өсіруді ұсынып отыр.
Ескі банкноттар айналымнан шығарылады
Маусым айында ескі үлгідегі 2 000 және 10 000 теңгелік банкноттардың қатар айналымда жүру мерзімі аяқталады:
2 000 теңгелік ескі банкнот — 24 маусымда (басқа дерек бойынша 25 маусымда) айналымнан шығады.
10 000 теңгелік ескі банкнот — 27 маусымда айналымнан шығады.
Осы мерзімнен кейін олар төлем құралы болуын тоқтатады, бірақ банктер мен «Қазпошта» арқылы тағы 3 жыл бойы жаңасына айырбастауға болады. Ұлттық банк филиалдары бұл банкноттарды мерзімсіз қабылдай береді.
Жазғы саяхат: Жаңа пойыздар мен әуе рейстері
Жазғы демалыс маусымына орай Көлік министрлігі туристік бағыттарды кеңейтеді:
Пойыздар: 16 маусымнан бастап ірі қалалардан Достық пен Балқаш шипажайларына қатынайтын 15 қосымша пойыз маршруты іске қосылады (вагондар саны 19-21-ге дейін көбейеді). Ал 1 маусымнан бастап Қарағанды – Балқаш бағыты бойынша жаңа жолаушылар пойызы жүре бастайды.
Ішкі әуе рейстері: Балқаш, Үржар, Үшарал бағыттарына қосымша рейстер ашылады. Билет бағасы субсидияланады және 16 мыңнан 20 мың теңгеге дейін болады. Сондай-ақ, 12 маусымнан бастап Астана – Шымкент бағытында аптасына 3 рет жаңа рейстер орындалады.
Шетелге шығу: 2 маусымнан бастап Астана – Гуанчжоу (Қытай) және Астана мен Алматыдан Ларнакаға (Кипр) жаңа рейстер ашылады. Ал FlyArystan 25 маусымнан бастап Грузияға (Батуми) рейстер санын арттырады. (Ескерту: Грузияға баратын туристердің медициналық сақтандыру полисі болуы міндетті).
Әскери міндеттілер жиыны жалғасады
Мамыр айында басталған әскери жиындар маусым айында да өз жалғасын табады. Қазан айына дейін созылатын бұл шара аясында еліміз бойынша 3 мыңға жуық әскери міндетті азамат жиынға шақырылады.
Көлік инфрақұрылымы және туризм: Толық мәлімет
Жазғы маусымда демалушылардың сұранысын барынша өтеу үшін көлік саласында ауқымды жұмыстар атқарылмақ. Үкімет ішкі туристік маршруттарды субсидиялауға 6,4 млрд теңге бөлді.
Темиржол қатынасы:
Қосымша орындар:
Маусым ортасынан бастап іске қосылатын қосымша пойыздардың арқасында жаз мезгілінде тағы 550 мың қосымша орын ашылады.
Пойыз құрамының ұлғаюы: Маусымаралық кезеңде пойыздарда 13–15 вагон болса, жазғы уақытта сұранысқа байланысты вагон саны орта есеппен 19–21-ге дейін көбейеді.
Маршруттар тізімінде Астана, Алматы, Қарағанды, Ақтөбе, Семей, Өскемен, Қызылорда және Павлодар қалаларынан Достық пен Балқашқа қатынайтын рейстер бар.
Әуе тасымалы және халықаралық бағыттар:
Ішкі рейстер: Алматы – Балқаш – Алматы бағытын SCAT әуе компаниясы, ал Астана – Балқаш – Астана бағытын Vietjet Qazaqstan компаниясы орындайды. Коммерциялық чартерлік рейстерді ұйымдастыруды қазір туроператорлар пысықтап жатыр.
Әзербайжан бағыты: 16 маусымнан бастап Шымкенттен Бакуге тікелей рейс ашылады (AZAL әуе компаниясы). Алғашқы жарты айда ұшақтар аптасына 2 рет (сейсенбі, сенбі) ұшса, 30 маусымнан бастап үшінші рейс қосылып, қатынас жиілейді.
Мемлекеттік қызметтерді цифрландырудың барысы
Жылжымайтын mүлік құжаттарының толық онлайн форматқа көшуі — еліміздегі жалпы цифрландыру реформасының бір бөлігі. Цифрлық даму министрлігінің хабарлауынша, бұл қадам ХҚКО-лардағы ұзын-сонар кезекті азайтуға бағытталған.
Қазіргі таңда бұдан бөлек бірнеше маңызды мемлекеттік қызметтер де толық цифрландырылған және тек онлайн форматта қолжетімді:
Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) алу;
Тұрғылықты жері бойынша тіркеуге тұру (прописка);
Жүргізуші куәлігін жаңарту/ауыстыру;
Автокөліктерді алғашқы тіркеуден өткізу.
Болашаққа жоспар: Жаңа банкноттар қашан шығады?
Ұлттық банктің ақпараты бойынша, ақша айналымы жүйесін жаңарту кезең-кезеңімен жалғаса береді:
Ескі үлгідегі 1 000 теңгелік банкноттар айналымда ұзағырақ сақталады — олар 2027 жылдың 27 наурызына дейін жарамды.
Жаңа үлгідегі 500 теңгелік банкнотты 2025 жылдың төртінші тоқсанында шығару жоспарланған.
Ал жаңа үлгідегі 20 000 теңгелік банкнот 2026 жылы айналымға енгізіледі деп күтілуде.
Маусым айындағы демалыс күндері
Маусым айында қазақстандықтарды ерекше ұзақ демалыстар күтіп тұрған жоқ.
Осы айда ешқандай мемлекеттік немесе ұлттық мерекелер қарастырылмағандықтан, бес күндік жұмыс аптасындағы азаматтар әдеттегідей тек сенбі және жексенбі күндері (жалпы саны 8 күн) демалатын болады.
