ЖИ-ға дұрыс промпт жазу: мұғалімге арналған толық нұсқаулық

Сурет: ЖИ

Сабақты жоспарлауда қысқамерзімді жоспардың әр кезеңін ұтымды ұйымдастыру шешуші рөл атқарады. Дұрыс құрылған жоспар мұғалімнің уақытын үнемдеп қана қоймай, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырады. Бүгінде жасанды интеллект пен интерактивті онлайн платформалар мұғалімнің басты көмекшісіне айналды. Төменде қысқамерзімді жоспардың әр кезеңінде қандай құралдар мен жасанды интеллект сервистерін қолданған тиімді екенін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Бұл туралы Qazaqtoday.info сайты хабарлайды.

Сабақтың басы

Сабақтың бастапқы кезеңінде оқушыларды психологиялық тұрғыдан дайындау, өткен тақырыпты пысықтау және топқа бөлу маңызды.

Психологиялық ахуал орнату:

• ChatGPT – оқушылардың көңіл-күйін сұрауға арналған креативті жылы лебіздер мен қызықты сұрақтар жаздыруға болады.
• Canva AI – сабақтың тақырыбына сай көңіл-күй смайликтерін немесе көрнекі суреттер жасауға ыңғайлы.
• Curipod – эмоция шкаласы немесе интерактивті сауалнамалар арқылы оқушылардың көңіл-күйін жылдам анықтауға мүмкіндік береді.

Үй тапсырмасын сұрау және пысықтау:

• Quizizz AI – өткен сабақ бойынша сұрақтарды автоматты түрде құрастырып, нәтижелерін тез тексеруге көмектеседі.
• Brisk Teaching – тесттер мен тапсырмаларды жылдам тексеріп, оқушыға бірден кері байланыс ұсынады.
• Diffit – берілген мәтін бойынша әртүрлі деңгейдегі сұрақтар құрастыруға арналған таптырмас жасанды интеллект құралы.

Топқа бөлу:

• Wheel of Names / Picker Wheel – кездейсоқ таңдау, түстер немесе есімдер арқылы оқушыларды әділ әрі қызықты түрде топтарға бөлуге мүмкіндік береді.
• Classroomscreen – кездейсоқ генераторлар арқылы топтастыруды секундтар ішінде жүзеге асырады.

Сабақтың ортасы

Бұл кезеңде оқушылардың ойлауын белсендіру, теориялық материалды меңгеру және практикалық тапсырмаларды орындау жүзеге асырылады.

Жаңа сабаққа миға шабуыл:

• MindMeister – ой картасын құру арқылы идеяларды жүйелеуге, визуалды түрде елестетуге және миға шабуыл жасауға өте ыңғайлы.

Жаңа тақырыпты ашу:

• Nearpod – сұрақтар, суреттер, бейнематериалдар мен интерактивті презентациялар арқылы тақырыпқа деген қызығушылықты оятып, материалды ашуға көмектеседі.

Теориялық материалды түсіндіру:

• Edpuzzle – бейнесабақтардың ішіне сұрақтар мен тапсырмалар кірістіріп, оқушылардың бейнені көру барысында түсіну деңгейін тексеруге мүмкіндік береді.

Тапсырмаларды орындау мен білімді бекіту:

• Liveworksheets – дәстүрлі тапсырмаларды интерактивті жұмыс парақтарына айналдырып, онлайн режимде орындауға жағдай жасайды.

Сабақтың соңы

Сабақты қорытындылау кезеңінде оқушылардың тақырыпты қаншалықты түсінгенін саралау және сабаққа кері байланыс алу маңызды.

Кері байланыс:

• Mentimeter – оқушылардан тез әрі оңай кері байланыс жинауға, интерактивті сұрақтар қоюға, нәтижелерді диаграмма түрінде бірден көруге және анонимді түрде жауап алуға мүмкіндік береді.

Рефлексия:

• Padlet – оқушылардың сабақты түсіну деңгейін, ойы мен сезімін білдіруге арналған онлайн тақта. Әртүрлі шаблондарды пайдалануға, ортақ бірлескен жұмыс жасауға және рефлексия нәтижелерін сақтап қоюға өте қолайлы.

Жасанды интеллекттен сапалы нәтиже алудың құпиясы – дұрыс промпт

Жасанды интеллект мұғалімнің таптырмас көмекшісіне айналғанымен, кейде оның берген жауабы жалпылама, үстірт немесе сабақтың мақсатына сәйкес келмей жатады. Бұған жасанды интеллект емес, көбінесе дұрыс құрастырылмаған пәрмен (промпт) себепші. Жасанды интеллекттен нақты, сапалы нәтиже алу үшін промпт жазғанда «Рөл – Тақырып – Шарт – Формат» формуласын қолданған тиімді.

• Рөл беру: жасанды интеллектке кімнің атынан жауап беру керегін көрсетіңіз («Сен – 10 жылдық тәжірибесі бар креативті мұғалімсің…»)
• Нақты тақырып: пәнді, сыныпты, қысқамерзімді жоспардың қай кезеңі екенін және негізгі міндетті анық көрсетіңіз
• Шектеулер мен шарттар: уақыт шегін, оқушылардың жас ерекшелігін немесе қолданылатын әдісті жазыңыз.
• Формат: жауаптың қалай берілуі керегін айтыңыз (кесте түрінде, қадамдық нұсқаулықпен, 3 нұсқада, т.с.с.).

Мысалы, сабақтың басы (психологиялық ахуал орнату және мотивация) үшін:

«Сен – мектеп методистісің. Маған 7-сыныптың «Қазақ тілі» сабағына арналған «Сабақтың басы» кезеңінде ұйымдастырылатын 3 минуттық қызықты психологиялық ахуал жаттығуын ойлап тап. Оқушылардың сабаққа деген мотивациясын арттыратындай, интербелсенді әрі ерекше болсын. Жауапты: 1) Жаттығудың аты, 2) Қажетті ресурстар, 3) Орындалу барысы (минут бойынша) форматында бер.»

Екінші үлгі сабақтың ортасы (сараланған тапсырмалар құрастыру) үшін:

«Сен – «Алгебра» пәнінің 15 жылдық тәжірибесі бар мұғалімісің. Маған 8-сынып «Алгебра» сабағындағы [Тақырып аты] бойынша сараланған 3 деңгейлі (А, В, С) тапсырма әзірлеп бер. А деңгейі – базалық, В – қолданбалы, С – заңдылықты талдауға арналған болсын. Әр тапсырмаға бағалау критерийі мен дескрипторларды қоса жаз.»

Тағы бір мысал сабақтың соңы (рефлексия мен кері байланыс) үшін:

«Жаратылыстану сабағының соңында 5 минутта өткізуге арналған, сабақты қорытындылайтын 3 түрлі рефлексия әдісін ұсын. Оның біреуі цифрлық құралсыз (дәстүрлі), екіншісі Padlet, ал үшіншісі Mentimeter платформасына бейімделген болсын.»

Дайын промпт үлгілерін көшіріп алып, пайдалануға немесе үлгі ретінде алып, ұқсатып жазуға болады.

Егер жасанды интеллект берген жауап көңіліңізден шықпаса, қажеттілікке қарай «Осыны қысқаша етіп қайта жаз», «Тағы 2 басқа креативті нұсқа қос» немесе «Оқушыларға түсінікті қарапайым тілмен қайта өңде» деп нақтылап сұрай беріңіз.

Цифрлық құралдарды пайдаланудағы «Таза алтын» ережесі

Сабақта интерактивті платформалар мен жасанды интеллект құралдарын шектен тыс пайдалану кері әсерін тигізуі мүмкін. Цифрлық сервистер сабақтың ырғағын бұзбай, оның ажырамас бөлігіне айналуы үшін мынадай алтын ережелерді сақтаған жөн.

• Уақыт лимитін қатаң сақтау (10–15 минут ережесі)

45 минуттық сабақ барысында оқушылардың гаджетке, онлайн платформаларға немесе интерактивті тақта экранына қарап отыратын уақыты 10–15 минуттан аспауы тиіс. Себебі экран алдындағы уақыттың ұзақ болуы оқушылардың зейінін шашыратады. Сабақтың негізгі уақыты шынайы қарым-қатынасқа, топтық талқылауға, дәптермен жұмысқа және ойлау әрекетіне бағытталуы керек.

Сабақтың басындағы тестке немесе сергітуге – 3-5 минут, ортасындағы бейнебаян көру мен интерактивті тапсырмаларға – 5-7 минут, ал соңындағы рефлексияға – 3 минут жеткілікті.

• Интерактив пен академизм тепе-теңдігі

Әр сабақта 4-5 түрлі сайт пен платформаны қатар қолданудың қажеті жоқ. Сабақ барысында оқушылар платформадан платформаға ауысып отырса, уақыт логин енгізу мен техникалық мәселелерді шешуге кетіп, тапсырманың мәні жоғалады. Бұған жол бермеу үшін бір сабақта 1 немесе 2 цифрлық сервисті ғана пайдаланыңыз. Қолданылатын платформалар оқушыларға бұрыннан таныс әрі түсінікті болуы тиіс.

• Форс-мажорға арналған жоспар

Сабақ үстінде интернет ұстамауы, электр тогының өшуі немесе платформаның істен шығуы сияқты техникалық ақаулар жиі кездеседі. Мұндай сәтте сабақ тоқтап қалмауы үшін әрдайым балама жоспар дайын тұруы керек. Экраннан көрсетілетін тесттер мен тапсырмаларды алдын ала 3-4 данамен басып шығарып қойыңыз. Егер интернет нашар болса, оқушылар ақпаратты телефонымен оқи алатындай етіп QR-код іліп қоюға болады. Қандай да бір жасанды интеллект құралын қолдану мүмкін болмаған жағдайда сабақты онсыз өткізуге әрдайым дайын болыңыз.

Цифрлық технологияларды дұрыс әрі сауатты қолдану мұғалімнің уақытын үнемдеп, сабақтың сапасын көтереді. Қысқамерзімді жоспар құруда сандық сервистер мен жасанды интеллект құралдарын жүйелі түрде қолдану сабақтың әр кезеңін интерактивті, заманауи әрі мазмұнды етеді.

Дайындаған: Х. Орал