Ақсу қаласы әкімінің орынбасарына қатысты тексеру талабы: заңды негіз бар ма?

Сурет: tengrinews.kz

Павлодар облысында Ақсу қаласы әкімінің орынбасары Ризагүл Негмановаға қатысты қоғамдық талқылау өршіп тұр. Әлеуметтік желілерде шенеуніктің туған әпкесінің сотталғанына байланысты оған қатысты тексеру жүргізуді талап еткендер бар. Облыс әкімдігі мемлекеттік қызметтен шеттетуге негіз жоқ деп мәлімдеді, деп хабарлайды Qazaqtoday.info сайты.

Туысының сотталғаны жария өкпелеуге себеп болды. Telegram-арналардың бірінде оқырман үндеуі жарияланды. Онда Павлодар облысы Ақсу қаласы әкімінің орынбасары Ризагүл Негманованың туған әпкесі сыбайлас жемқорлық ісі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылғандықтан, ол мемлекеттік қызметте жұмыс істей алмайды делінген. Осыған орай, арна авторлары Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасына тексеру жүргізіп, шара қолдануды сұраған.

Павлодар облысы әкімінің баспасөз қызметі Ақсу қаласы әкімінің орынбасары Ризагүл Негманованың 2009 жылдан бері мемлекеттік қызметте екенін, қала әкімінің орынбасары лауазымына 2025 жылдың тамызында тағайындалғанын, оған дейін Шарбақты ауданы әкімінің орынбасары болғанын түсіндірді. Облыстық мемлекеттік қызмет істері департаменті Ақсу қаласы әкімінің орынбасарына қатысты жағдайға қатысты түсініктеме беруден әзірге бас тартуда.

Шенеуніктің әпкесі не үшін сотталды? «Сот кабинетінің» деректері бойынша, Шарбақты ауылдық округі әкімдігінің бұрынғы маманы (Негманованың әпкесі) 2018 жылы Павлодардағы айыппұл тұрағынан элиталық көліктерді ұрлау ісінде айыпталған. Сот материалдарында онымен бірге айыпталушылар қатарында ҰҚК-нің бұрынғы қызметкері мен полицей болғаны көрсетілген. Тергеу нұсқасы бойынша, олар жалған нотариалды сенімхаттарды пайдаланып, айыппұл тұрағынан екі Lexus LX 570 көлігін алып шығып, кейін сатып жіберген. Ауыл әкімдігінің бұрынғы қызметкері (қазіргі Ақсу қаласы әкімінің орынбасары Ризагүл Негманованың әпкесі) алаяқтық пен қызметтік жалғандық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, орташа қауіпсіздіктегі колонияға бес жылға сотталған. Сот жазаны орындауды 2023 жылдың шілдесіне, яғни сотталғанның қызы 14 жасқа толғанға дейін кейінге шегерген.

Заң не дейді? Мұндай талаптардың құқықтық негіздерін түсінуге Павлодарлық адвокат Нұржан Букенов көмектесті. Ол туыстарының әрекеттері үшін мемлекеттік қызметшіні жұмыстан шығару талабының құқықтық негізі жоқ екенін, көбінесе бұл қоғамның эмоционалды реакциясымен байланысты екенін атап өтті. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама мен басшылардың жеке жауапкершілігі институты күшейтілгеннен кейін қоғамда басшы кез келген құқық бұзушылыққа — бағыныштылар немесе жақын туыстар болсын — автоматты түрде жауап беруі керек деген қате пікір қалыптасты. Іс жүзінде бұл мүлдем олай емес», — дейді Букенов. Ол сондай-ақ мемлекеттік қызметшіні тек жақын туысының әрекеті үшін жұмыстан шығару талабы заңдылық пен кінәсіздік презумпциясы қағидаттарына қайшы келетінін атап өтті.

Оның айтуынша, басшының тәртіптік жауапкершілігі бағыныштының ұсталуы немесе сотталуы сияқты формальды фактіге емес, оның өз кінәсінің дәлелденуіне және оның әрекеттері (әрекетсіздігі) мен жасалған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық арасындағы себепті байланыстың болуына негізделуі керек. «Басшылардың жауапкершілігін күшейту сапалы басқаруды және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуды ынталандыруы керек, жеке заңды жауапкершілік қағидатын алмастыруға болмайды. Тиісінше, бұл жағдайда мемлекеттік қызметші әпкесі үшін жауап бермеуі керек», — деді адвокат.

Мемлекеттік қызметшінің туыстарының сотталғандығы қайда ескеріледі? Адвокат Нұржан Букеновтің түсіндірмесі: Жақын туыстардың (ата-ана, балалар, аға-іні, апа-сіңлілер) сотталғандық фактісі құқық қорғау органдарына, ҰҚК, ІІМ, мемлекеттік күзет қызметі, ҚМА сияқты арнаулы мемлекеттік органдарға, сондай-ақ олардың ведомстволық оқу орындарына қызметке кіру кезінде ескеріледі. Арнайы тексеру кезінде күш құрылымдарына кандидаттар отбасының барлық мүшелері туралы толық сауалнамалар толтырады. Жақын туысының ауыр немесе сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін сотталғандығы көп жағдайда қызметке қабылдаудан бас тартудың заңды негізі болып табылады — бұл ұлттық және ішкі қауіпсіздіктің ерекшелігіне байланысты. Әкімдіктердегі әкімшілік мемлекеттік қызметке бұл ережелер қолданылмайды.