2029 жылғы Қысқы Азия ойындарын өткізу құқығының Алматы қаласына берілуі — Қазақстанның қазіргі экономикалық және әлеуметтік ахуалы тұрғысынан өте күрделі әрі резонансты мәселе. Бұл шешім тек спорттық жарыс емес, елдің алдағы онжылдықтағы даму бағытын, халықаралық аренадағы орнын және қаржылық басымдықтарын айқындайтын маңызды қадам. Бұл туралы QazaqToday.info ақпараттық порталы хабарлайды.
1. Геосаяси контекст: Неліктен Алматы таңдалды?
Алғашқы жоспар бойынша, бұл ойындар Сауд Арабиясында өтуі тиіс еді. Алайда, шөл далада қысқы спорт түрін ұйымдастырудың технологиялық күрделілігіне байланысты аталмыш ел бұл шарадан бас тартып, таңдау Орталық Азияның спорттық хабы — Алматыға түсті.
Экономист сарапшы Бауыржан Ысқақ бұл күтпеген өзгерісті былай түсіндіреді:
«2029 жылғы қысқы Азия ойындарының Алматыда өтетіні туралы шешім көптеген адамдар үшін күтпеген жаңалық болды. Бұл ойындар бастапқы жоспар бойынша Сауд Арабиясында өтуі тиіс еді. Алайда ол жақтағы ұйымдастыру жобасының кейінге шегерілуіне және өткізу мерзімінің белгісіз уақытқа ауыстырылғанына байланысты, тәжірибесі мол Орталық Азиядағы ең дайын қала — Алматыға өткізу құқығы берілді».
Бұл жерде Қазақстанның «дайындық деңгейі» шешуші фактор болды. Азия олимпиадалық кеңесі үшін инфрақұрылымы қалыптасқан қаланы таңдау — қауіпсіз әрі тиімді шешім.
2. Инфрақұрылымдық артықшылық және үнемдеу мүмкіндігі
Алматы қаласы — 2011 жылғы Азиада мен 2017 жылғы Универсиаданың мұрасын сақтап қалған мекен. «Шымбұлақ», «Медеу», «Алатау» шаңғы-биатлон кешені мен заманауи мұз ареналары жаңа құрылыс шығындарын болдырмауға мүмкіндік береді.
Сарапшы Б. Ысқақ атап өткендей:
«Қазақстанның бұл шешімді қабылдауына бірнеше фактор әсер етті. Ең алдымен, Алматының дайын инфрақұрылымы мен бұрынғы тәжірибесі бар. Қала бұған дейін Азия ойындары мен басқа да ірі халықаралық жарыстарды сәтті өткізген. Сондықтан қымбат нысандарды нөлден салудың қажеттілігі жоқ, бұл — үлкен артықшылық».
Бұл фактор экономикалық тұрғыдан өте маңызды, себебі көптеген елдер мұндай ойындар үшін миллиардтаған доллар қарызға батып, кейіннен пайдаланылмайтын «ақ пілдер» (қымбат әрі бос тұрған нысандар) салады.
3. Экономикалық қайшылықтар мен бюджеттік қысым
Қоғамдағы наразылықтың негізгі өзегі — елдің қаржылық жағдайы. Бюджет тапшылығы мен сыртқы қарыздың өсуі аясында мұндай ауқымды шараның қажеттілігіне күмәнмен қараушылар көп.
Экономист Бауыржан Ысқақ бұл алаңдаушылықтың негізді екенін айтады:
«Экономикалық тұрғыдан алғанда, бұл шешім қоғамда әртүрлі пікір тудырғаны заңды. Өйткені Қазақстанда бюджет тапшылығы мен сыртқы қарыз көлемінің өсуі байқалады. Осындай жағдайда ірі спорттық шараларды өткізу шығындарының дұрыстығына қатысты сұрақтар туындауы түсінікті. Мұндай жарыстардың арена, қауіпсіздік, логистика, жарнама сияқты көптеген бағыт бойынша қомақты қаражатты талап ететіні белгілі. Бұл қысқа мерзімде бюджеттегі басқа салаларға бөлінетін қаражаттың қысқаруына әсер етуі мүмкін».
4. Мультипликативті әсер: Туризм және сервис
Шығындарды ақтаудың басты тетігі — туризм мен қызмет көрсету саласы. Қысқы ойындар Алматыны әлемдік деңгейдегі тау-шаңғы курорты ретінде қайта танытуға мүмкіндік береді.
Сарапшы:
«Сонымен қатар, ықтимал экономикалық пайда да жоқ емес. Туризм мен сервис саласы үшін бұл — үлкен мүмкіндік. Шетелдік жанкүйерлер мен қонақтар келіп, қонақүйлердің, көлік қызметтерінің және жалпы қызмет көрсету саласының табысын арттыруы ықтимал. Ал жаңадан салынған немесе жаңғыртылған спорт нысандары кейін ішкі және халықаралық жарыстарды қабылдауға қолайлы болады. Бірақ бұл мүмкіндіктердің қаншалықты тиімді іске асатыны елдің экономикалық ахуалына, басқару сапасына және туризмді дамыту стратегиясына тәуелді».
5. Халықаралық имидж және әлеуметтік әсер
Қазақстан үшін бұл ойындар — «жұмсақ күш» (Soft Power) саясатының бір бөлігі. Б. Ысқақ бұл туралы былай дейді:
«Халықаралық имидж тұрғысынан алғанда да оң әсері бар. Қазақстан өзін жауапты, дайын және ұйымшыл мемлекет ретінде көрсетеді. Азия олимпиадалық кеңесінің сенімі ел беделін нығайтады. Әлеуметтік әсерге келсек, мұндай жарыстар жастардың спортқа қызығушылығын арттырады. Спорттық инфрақұрылым мен жаттықтыру сапасының жақсаруы да ықтимал».
Алматы-2029 жобасының сәттілігі тек спорттық нәтижелермен емес, экономикалық тиімділікпен өлшенбек. Тәуекелдер мен мүмкіндіктерді таразылай отырып, Бауыржан Ысқақ келесідей қорытынды жасайды:
«Қорытындылай айтқанда, бұл шешім Қазақстанға әртүрлі бағытта әсер етеді. Алматының дайын инфрақұрылымы — нақты артықшылық. Халықаралық беделді күшейту — маңызды дипломатиялық қадам. Экономикалық пайда да болуы мүмкін, бірақ ол нақты іске асу механизмдеріне, тиімді жоспарлауға және дұрыс коммуникацияға байланысты. Ал қоғамда туындаған пікірталас — табиғи нәрсе. Сол талқылаулардың нәтижесінде ұйымдастырушылар экономикаға пайдалы, халыққа қажетті ең дұрыс шешімдерді қабылдауы тиіс».
Демек, Алматы-2029 — бұл тек спорттық мереке емес, мемлекеттік басқару жүйесінің прагматизмі мен ашықтығын тексеретін үлкен емтихан. Ойынның табысты болуы — бюджеттік ашықтық пен стратегиялық жоспарлаудың сапасына тікелей байланысты.
Фото: ЖИ, Qazaqtoday коллаж
