Баланың бойындағы талантқа жол ашқан мүмкіндік: Қазақстанда шығармашылықпен айналысатын оқушылар саны артып келеді
Баланың қабілетін ашу тек мектеп бағдарламасымен шектелмеуі керек. Бірі сурет салуға, енді бірі ән айтуға, би билеуге, театр сахнасына шығуға немесе робот құрастыруға қызығады. Осындай бейімділікті ерте жастан байқап, оны дамыту – өскелең ұрпақтың зияткерлік және шығармашылық әлеуетін қалыптастырудың маңызды тетігі. Осы бағытта Қазақстанда балаларға арналған қосымша білім беру жүйесі кеңейіп, тегін үйірмелер мен секциялардың қолжетімділігі артып келеді. Qazaqtoday.info агенттігі педагог мамандармен сұхбаттасып, саланы зерттеп көрді.
Миллиондаған балаға арналған мүмкіндік
Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша елімізде қосымша біліммен қамтылған балалар саны 3,5 миллионға жетіп, жалпы қамту деңгейі 90 пайызды құраған. Оның ішінде 2,2 миллионнан астам оқушы қызығушылықтарына қарай ұйымдастырылған тегін үйірмелер мен спорт секцияларына қатысады. Салыстырмалы түрде айтсақ, 2024 жылы тегін үйірмелер мен секцияларға 2,1 миллион бала тартылған.
Бұл көрсеткіш қосымша білім берудің балалар өміріндегі орны артып келе жатқанын аңғартады. Әсіресе ата-аналардың әлеуметтік жағдайына қарамастан, баланың өз қызығушылығына сай бағытты таңдауына мүмкіндік жасау маңызды.
Қазіргі таңда қосымша білім беру ұйымдары мен мектептерде балалардың қабілетін дамытуға арналған түрлі бағыттағы үйірмелер жұмыс істейді. Олардың қатарында:
* Көркем-эстетикалық бағыт: сурет салу, кескіндеме, қолөнер, сәндік-қолданбалы өнер, тігін, дизайн;
* Музыкалық бағыт: домбыра, қобыз, фортепиано, вокал, хор, аспаптық ансамбль;
* Сахналық шығармашылық: театр, актерлік шеберлік, көркемсөз оқу, би және хореография;
* Ғылыми-техникалық бағыт: робототехника, бағдарламалау, модельдеу, инженерлік жобалау;
* Зияткерлік бағыт: шахмат, тоғызқұмалақ, дебат, тіл үйрену, ғылыми-зерттеу жұмыстары;
* Экологиялық және өлкетану бағыттары: табиғатты зерттеу, туризм, туған өлкенің тарихын зерделеу.
Бұл бағыттардың барлығы бірдей әр мектепте болмауы мүмкін. Үйірмелердің түрі білім беру ұйымының материалдық-техникалық базасына, педагог кадрларына және оқушылардың сұранысына қарай қалыптасады.
Мектептен тыс ұйымдардың мүмкіндігі де кеңейіп келеді
Балалардың шығармашылық әлеуетін дамыту тек мектеп қабырғасындағы үйірмелермен шектелмейді. Оқушылар сарайлары, музыка және өнер мектептері, жас техниктер станциялары, балалар шығармашылығы орталықтары да маңызды рөл атқарады.
Айнүр Маратқызы, соңғы бірнеше жылдан бері жеке үйірмемен айналысады. Арнайы орталығы бар.
«Біз домбыра, би, сурет салу сынды барлығы оншақты үйірменің түрі бойынша балалармен жұмыс істейміз. Ата-аналарға да үйірме тиімді. Қосымша сабақтарын да осы орталықта оқып, өнерді де үйренеді. Бағасын мемлекет көтереді, бұл ата-аналарға өте тиімді. Өнер орталықтары балалардың талантын расымен де ашады. Мендегі балалар қазір жетіген, домбыра, қобыз арқылы концерттерге шыға бастады. Бала бір аспапты үйреніп шығу үшін бірнеше жыл керек. Оның ақшасын мемлекет төлеп отыр», — деді ол.
2025 жылы еліміздегі мектептен тыс қосымша білім беру ұйымдарының саны 2 142-ге жеткен. Бұл мекемелерде 380 түрлі бағыт бойынша үйірмелер ұйымдастырылған.
Мұндай орталықтарда балалар өз қызығушылығына қарай бірнеше бағытты қатар меңгере алады. Мәселен, бір оқушы домбыра үйірмесіне қатысып қана қоймай, театр студиясында өнер көрсетіп, бос уақытында робототехникамен айналысуына да мүмкіндік алады.
Мемлекет бұл бағытта инфрақұрылымды да дамытуға басымдық беріп отыр. Ауылдық жерлерде балалардың қосымша білім алуына жағдай жасау үшін комьюнити-орталықтар ашылуда. Министрліктің дерегіне сәйкес, соңғы үш жылда 4 200-ден астам баланы қамтитын 1 251 орталық іске қосылған. Бұл әсіресе шалғай елді мекендердегі балалар үшін маңызды. Өйткені ауыл баласының да қаладағы құрдастары секілді өнермен, техникамен және шығармашылықпен айналысуына мүмкіндік болуы қажет. egov.kz +1
Сонымен қатар 2025 жылдан бастап бірқатар өңірде қосымша білім беруді ваучерлік қаржыландыру жүйесі енгізіле бастады. Оның негізгі ерекшелігі – ата-ана баласының қызығушылығына қарай үйірме мен секцияны өзі таңдай алады. Қаржыландыру баланың артынан жүреді, яғни мемлекеттік қаражат нақты көрсетілген қызмет үшін төленеді. Пилоттық жоба Астана, Шымкент қалаларында және Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Қызылорда облыстарында жүзеге асырылуда.
Шығармашылық баланың тұлғалық дамуына қалай әсер етеді?
Педагогикалық тұрғыдан алғанда, үйірмелердің басты мақсаты – баланы белгілі бір өнер түріне баулу ғана емес, оның бойындағы қабілетті анықтап, өзіне деген сенімін қалыптастыру. Мәселен, театр үйірмесіне қатысатын бала көпшілік алдында сөйлеуді, ойын еркін жеткізуді үйренсе, музыкамен айналысатын оқушы есту қабілетін, есте сақтауын және тәртібін дамытады. Ал техникалық үйірмелер логикалық ойлау мен мәселені шешу дағдыларын жетілдіреді.
Осы орайда орталық басшысы Айнұр Маратқызы, балалардың талантын дер кезінде ашу маңызды деп санайды. Өйткені, кезінде мән бермеген баланың ынтасы жоғалып кетеді.
«Баланың шығармашылық қабілетін дамытуда ең маңыздысы – оның қызығушылығын дер кезінде байқап, сол бағытта қолдау көрсету. Әр баланың бойында белгілі бір қабілет болады, бірақ оны ашу үшін қолайлы орта мен тәжірибелі педагог қажет. Үйірмеге қатысу баланы тек өнерге немесе техникаға үйретпейді. Ол өз еңбегінің нәтижесін көруге, топпен жұмыс істеуге, жауапкершілік алуға және бастаған ісін аяқтауға дағдыланады. Сондықтан қосымша білім беру баланың жан-жақты қалыптасуында ерекше орын алады».
Балалар шығармашылығы – болашақ ұлттық контенттің негізі
Бұл тақырыптың тағы бір маңызды қыры – балалар шығармашылығын отандық балалар контентін дамытумен байланыстыру. Бүгінде балалар ақпаратты тек кітаптан немесе теледидардан емес, әлеуметтік желілерден, бейнеплатформалардан және түрлі цифрлық сервистерден алады. Сондықтан олардың шығармашылық белсенділігін дамытуға жағдай жасаумен қатар, сапалы қазақтілді балалар контентін көбейту де өзекті.
«Мысалы, мектептегі театр үйірмесіне қатысатын оқушылар шағын қойылымдар әзірлеп, оны бейнеформатта ұсына алады. Сурет салуға қызығатын балалар ұлттық ертегілердің кейіпкерлерін бейнелеп, комикстер жасай алады. Ал жас бағдарламашылар мен робототехника үйірмесінің мүшелері өз жобаларын таныстыратын танымдық бейнероликтер әзірлеуге қатыса алады. Бізде бастауыш мектептегі оқушыларға арналған оншақты үйірме жұмыс істеп келеді», — деді №65 мектеп директоры тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Жаңылған Тілейбауқызы.
Осылайша, мектептегі шығармашылық орта болашақта балаларға арналған анимация, мультфильм, танымдық бағдарлама, цифрлық ойын және басқа да отандық медиаөнімдерді әзірлейтін жас авторлардың қалыптасуына негіз бола алады.
Бұл бағытта әлі де атқарылатын жұмыс аз емес. Еуразия ұлттық университетінде жарияланған 2025 жылғы зерттеуде мектеп жасына дейінгі балаларға арналған қазақтілді медиаконтенттің жеткіліксіздігі, оның сапасы мен тәрбиелік мазмұнын жетілдіру қажеттігі атап өтілген.
Демек, балалар шығармашылығын дамыту тек бос уақытты ұйымдастыру немесе қосымша білім беру мәселесі емес. Бұл – ұлттық мәдениеттің сабақтастығын қамтамасыз ету, жас ұрпақтың шығармашылық әлеуетін қалыптастыру және болашақта бәсекеге қабілетті отандық контент индустриясын дамытуға салынған инвестиция.
Түйіндей айтқанда, Қазақстанда балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға арналған мүмкіндіктер жыл сайын кеңейіп келеді. 3,5 миллион баланың қосымша біліммен қамтылуы және 2,2 миллионнан астам оқушының тегін үйірмелер мен секцияларға қатысуы – осы бағыттағы жұмыстың ауқымын көрсететін маңызды көрсеткіш. Ендігі міндет – бұл мүмкіндіктердің әр балаға, соның ішінде ауылдық жерлердегі және әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасылардың балаларына бірдей қолжетімді болуын қамтамасыз ету. Өйткені бүгін шығармашылыққа баулынған бала – ертең ғылымда, мәдениетте, технологияда және өнерде елдің атын шығаратын азамат.
