Экологтік айыппұлды мұнай компанияларының акцияларына айырбастау: сарапшы ұсынысы

Сурет: kz.kursiv.media

2,356 трлн теңге – Кашаган операторына салынған экологиялық айыппұл сомасы. Осы айыппұлды ірі мұнай компанияларының акцияларына айырбастау идеясын «Самұрық-Қазына» қоғамдық кеңесінің мүшесі, Telegram-арна авторы Олжас Байділдинов ұсынды, деп хабарлайды Qazaqtoday.info сайты.

Сарапшының айтуынша, әлемдік мұнай компаниялары мұнай өндіруші елдерге қарағанда сыртқы қауіп-қатерден аз шығын көреді. Қазақстан мен Парсы шығанағы елдерінің мұнай жеткізуінің қысқаруы аясында мұнай бағасы айтарлықтай өсіп, ірі мұнай компанияларының акциялары да қымбаттады.

«Мен Қазақстанда көмірсутек өндіретін мұнай компанияларының акцияларын үнемі қадағалаймын және олардың КҚК оқиғаларына, танкерлердің атқылауына немесе $4,6 млрд көлеміндегі экологиялық айыппұлға аса жауап бермейтінін байқаймын. Заңды және корпоративтік тұрғыдан көптеген қиын орындалатын нюанстар бар, бірақ ұзақмерзімді перспективада экологиялық айыппұлды осы компаниялардың акцияларымен алу (конвертациялау) дұрысырақ болар еді, ал соманы жергілікті (?) бюджетте қалдырудан гөрі, оның көп бөлігін Ұлттық қорда сақтау керек», – деп жазды ол.

Байділдинов мұнай компаниялары акцияларының өсуі туралы мынадай деректер келтірді:

— ЭксонМобил акциялары (Теңіздегі үлесі – 25%, Кашаганда – 16,81%, Каспий құбыр консорциумында – 7,5%) бір айда 15%, бір жылда 42% өсті,

— Шеврон («Теңізшевройл» – 50%, Қарашығанақта – 18%, КҚК – 15%): бір айда +14%, бір жылда +26%,

— Итальяндық Эни (Қарашығанақ – 29,25%, Кашаган – 16,81%, КҚК – 2%): бір айда +12%, бір жылда +57%,

— Британдық Шелл (Қарашығанақ – 29,25%, Кашаган – 16,81%, КҚК – 7,4%): бір айда +2%, бір жылда +26%,

— Француздық ТоталЭнержиз (Кашаган – 16,81%): бір айда +10%, бір жылда +48%.

Сарапшы Қара теңіздегі ұшқышсыз ұшу аппараттары мен экипажы жоқ катерлердің шабуылдарына байланысты табыс жоғалтқанымен, ірі компаниялар басқа елдердегі бағаның өсуі мен өндірістің артуы есебінен оны оңай өтеп, капиталдандыруды арттырып жатқанын атап өтті.

«Логика қарапайым: біз КҚК-ға шабуылдар салдарынан валюталық түсім мен салықтардан айырыламыз, бірақ шетелдік мұнай корпорациялары өздерінің халықаралық жобалардың әртараптандырылған портфелі аясында бұдан қорғалған. Жаһандық деңгейде біз, ең болмағанда, Ұлттық қордың инвестициялық стратегиясы аясында бұл шығындарды теңестіре аламыз (бұрын мен «Самұрық-Қазына», Ұлттық қор және БЖЗҚ-ны біріктіруді ұсынған болатынмын)», – деп есептейді Олжас Байділдинов.

Ең ірі экологиялық айыппұл тарихы қалай дамыды

2022 жылғы тексеру қорытындысы бойынша Атырау облысы экология департаменті Кашаганда рұқсат етілген 773 мың тоннаның орнына 1,7 млн тонна күкірттің нормадан тыс орналастырылғанын анықтап, сотқа талап-арыз берген.

2026 жылдың наурыз айының соңында Қазақстан әділет вице-министрі Даниэль Ваисов соттың бірінші сатысы Қазақстанның пайдасына шешім шығарғанын және компаниялар апелляция бергенін хабарлады. Сонымен қатар мердігер компаниялар Қазақстан мен Франция, Нидерланд Корольдігі арасындағы екіжақты келісімдер аясында төрелік талап қойды. Бұл дау Вашингтонда қаралатыны және төрелік трибуналдың құрылғаны бұрын хабарланған болатын.

Маусым айында экология вице-министрі Жомарт Әлиев «Курсивке» істі Жоғарғы сотта қараудың соңғы кезеңде екенін және республика кен орны операторынан 2,356 трлн теңге көлеміндегі экологиялық айыппұлды жақын арада ала алатынын айтты.

Шілде айында қаржы вице-министрі Даниель Ваисов брифингте NCOC айыппұлды 20 шілдеге дейін төлеуі керек, әйтпесе консорциумға қатысты мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары қолданылатынын мәлімдеді. Кейінірек БҰҰ-ның UNCITRAL халықаралық ұйымының төрелігі Қазақстанның NCOC консорциумынан айыппұлды мәжбүрлеп өндіріп алу мүмкіндігін шектегені туралы оператор хабарлады.

Қазақстан NCOC-тың мүлкі мен көлігіне тыйым салды, деп кейінірек Reuters агенттігі Қазақстан Әділет министрлігінің атқарушылық іс жүргізу органдарының автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің деректеріне сілтеме жасап хабарлады.

Кашаганды Солтүстік Каспий операторы (NCOC) консорциумы әзірлейді. NCOC консорциумының акционерлері: KMG Kashagan B.V. (16,877%), Shell Kazakhstan Development B.V. (16,807%), Total EP Kazakhstan (16,807%), AgipCaspian Sea B.V. (16,807%), ExxonMobil Kazakhstan Inc. (16,807%), CNPC Kazakhstan B.V. (8,333%) және Inpex NorthCaspian Sea Ltd. (7,563%). Консорциум жобаға шамамен $60 млрд инвестициялаған.