Діни алауыздыққа жол жоқ: радикалды идеологиядан жастарды қалай қорғаймыз?
Дін – адамзат тарихындағы рухани құндылықтардың бірі. Ол адамды ізгілікке, сабырлылыққа, қайырымдылыққа және өзара құрметке үндейді. Алайда дінді саяси немесе басқа да мақсаттарға пайдаланып, оның мазмұнын бұрмалау қоғам үшін үлкен қауіпке айналуы мүмкін. Соның ең қауіпті көріністерінің бірі – діни экстремизм мен терроризм.
Діни экстремизмнің қауіптілігі – оның адамның діни сенімін ғана емес, дүниетанымын өзгертуге ұмтылуында, деп жазады Qazaqtoday.info порталы.
Радикалды идеологияға бой алдырған адам бірте-бірте қоғамнан оқшауланып, өзінен өзгеше ойлайтын адамдарды «жау» ретінде қабылдауы мүмкін. Мұндай көзқарас діни алауыздыққа, өшпенділікке, ал шектен шыққан жағдайда зорлық-зомбылыққа әкелуі ықтимал.
Мұның салдарын әлемнің әртүрлі елдеріндегі қақтығыстардан көруге болады. Біріккен Ұлттар Ұйымының материалдарында Ауғанстан, Ирак, Сирия, Мали, Сомали және Йемен сияқты елдердегі қарулы қақтығыстардың терроризммен астасып, этникалық, діни және әлеуметтік қайшылықтардың радикалды топтар тарапынан пайдаланылғаны атап өтіледі.
Сирия мен Ирактағы ұзаққа созылған қақтығыстардың ауыр зардабы қарапайым халыққа тиді. Мыңдаған адамның өмірі қиылып, миллиондаған тұрғын туған жерін тастап кетуге мәжбүр болды. Діни және этникалық ерекшеліктерді араздық құралына айналдырған радикалды ұйымдар бейбіт тұрғындарға зорлық-зомбылық жасап, қоғамның қалыпты өмірін бұзды. Бұл – діни алауыздықтың қай деңгейге дейін апаруы мүмкін екенінің ащы сабағы.
Сондықтан діни экстремизмді «басқа бір елдің мәселесі» деп қабылдауға болмайды. Радикалды идеология интернет арқылы шекара талғамай тарайды. Әсіресе әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланатын жастар түрлі манипуляциялық контентке тап болуы мүмкін.
Радикалды ағымдар адамды қалай арбайды?
Деструктивті діни идеяларды таратушылар көбіне адамның әлсіз тұстарын пайдалануға тырысады. Олар діни сауаты төмен адамға өзін «ақиқатты ғана білетін тұлға» ретінде көрсетіп, біртіндеп оның сеніміне кіріп, отбасы мен достарынан алыстатуы мүмкін.
Қазақстанның мемлекеттік органдары да әлеуметтік желілердегі деструктивті діни контенттің таралуына ерекше назар аударып келеді. Мамандар жастарға интернеттегі кез келген діни ақпаратқа сын көзбен қарап, белгісіз адамдардың уағыздарына соқыр сеніммен ермеуге кеңес береді.
Осы жерде діни сауаттылықтың маңызы ерекше. Дін туралы білімді кездейсоқ әлеуметтік желідегі парақшалардан емес, білікті теологтардан, дінтанушылардан және ресми ақпарат көздерінен алған дұрыс.
Теологтардың түсіндіруінше, адамның белгілі бір діни көзқарасқа қызығушылық танытуы өздігінен қауіпті белгі емес. Маңыздысы – сол ақпараттың мазмұны мен адамның қоғамға, отбасына, заңға және өзге адамдарға деген көзқарасының өзгеруі. Егер қандай да бір орта адамды жақындарынан безінуге, қоғамды «біз» және «олар» деп бөлуге, өзге пікірді жек көруге немесе заң талаптарын мойындамауға шақырса, мұндай ықпалға ерекше сақтықпен қарау қажет.
Жастарды қалай қорғаймыз?
Жастарды радикалды идеологиядан қорғаудың ең тиімді жолдарының бірі – тыйым салумен ғана шектелмей, олардың діни және құқықтық сауатын арттыру. Дінтанушы Мұртаза Бұлұтайдың сөзінше, қазір діни аулауыздықтан өте сақ болуымыз керек.
Біріншіден, балаға дін туралы сұрақ қоюға мүмкіндік беру керек. Жасөспірімнің діни тақырыптағы сұрағына жауап бермеу немесе оны кінәлау оны ақпаратты сырттан іздеуге итермелеуі мүмкін.
Екіншіден, ата-ана баласының интернеттегі ақпараттық ортасына немқұрайлы қарамауы қажет. Бұл – бақылау орнату емес, баламен сенімді қарым-қатынас қалыптастыру. Жастардың күмәнді діни контентке тап болған жағдайда оны ата-анасымен немесе мамандармен ашық талқылай алуы маңызды.
Үшіншіден, мектептер мен жоғары оқу орындарында діни сауаттылық, сыни ойлау, интернет қауіпсіздігі және конфессияаралық келісім мәселелерін түсіндіру жұмыстары тұрақты жүргізілуі тиіс. Қазақстанда мұндай профилактикалық кездесулерге теологтар мен дінтанушылар тартылып келеді. Алматыда да мектеп оқушылары мен студенттеріне экстремизм, терроризм және радикалды идеологияның зардаптары туралы ақпараттық-түсіндіру кездесулері ұйымдастырылуда.
Төртіншіден, қоғамда діни мәселелерді талқылау мәдениетін қалыптастыру қажет. Әртүрлі діни көзқарастағы адамдардың бейбіт қатар өмір сүруі – Қазақстандағы қоғамдық тұрақтылықтың маңызды негіздерінің бірі.
Зайырлы қоғам – діни сенімге құрметтің кепілі
Қазақстан Конституция бойынша зайырлы мемлекет. Бұл дінге қарсы дегенді білдірмейді. Керісінше, мемлекет азаматтардың діни сенім бостандығын қамтамасыз ете отырып, барлық конфессия өкілдерінің құқықтары мен заң алдындағы теңдігін сақтайды.
Сондықтан дінді құрметтеу мен заң талаптарын сақтау бір-біріне қайшы ұғымдар емес. Керісінше, діни сенім адамның бейбіт өмір сүруіне, қоғаммен үйлесімді қарым-қатынасына және адамгершілік қасиеттерін нығайтуына қызмет етуі тиіс.
Діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу – тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл іске ата-ана, ұстаз, теолог, дін қызметкері, журналист және әрбір азамат өз үлесін қоса алады.
Радикалды идеологияға қарсы ең мықты қорған – сауатты қоғам. Ал діни сауатты, сыни ойлайтын және өзара құрметті жоғары қоятын жас ұрпақ – елдің тұрақтылығы мен қауіпсіздігінің маңызды кепілі.
Коллаж: ашық дерекөзден
