Жаңалықтар Бүгін, 11:34 · 1 мин оқу

«Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болам»: Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туғанына 133 жыл

Фото: qazaqstan.tv

Бүгін, 28 қазанда қазақтың көрнекті ақыны, ағартушы, қоғам қайраткері Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туғанына 133 жыл толды. Қысқа ғұмырында қазақ әдебиетіне өшпес мұра қалдырған қаламгер ұлттың азаттығын, білім мен ғылымның маңызын жырлаған тұлғалардың бірі, деп хабарлайды Qazaqtoday.info ақпарат порталы.

Сұлтанмахмұт Торайғыров 1893 жылы 28 қазанда қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының аумағында дүниеге келген. Балалық шағы Павлодар облысындағы Баянауыл өңірінде өткен. Жастайынан анасының мейірімінен айырылған болашақ ақын алғашқы сауатын әкесінен ашып, кейін ауыл молдаларынан білім алған.

Ол небәрі 13 жасынан бастап өлең жазып, әдебиетке ерекше қызығушылық танытқан. Жастық шағында білім іздеп, Троицк қаласына барып оқыған. Алайда денсаулығының нашарлауына байланысты оқуын жалғастыра алмаған. Соған қарамастан, өз бетінше ізденіп, орыс және әлем әдебиетінің көрнекті өкілдерінің шығармаларымен танысқан.

1913–1914 жылдары «Айқап» журналында қызмет етіп, қоғамдағы өзекті мәселелерді көтерген. Ақын шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік жағдайы, теңсіздік, надандықпен күрес, әйел бостандығы және жастардың білім алуы мәселелері кеңінен көрініс тапты.

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың қазақ әдебиетіндегі орны ерекше. Оның «Қамар сұлу», «Кім жазықты?» романдары сол дәуірдегі қоғамның қайшылықтарын, ескі салт-дәстүрдің адам тағдырына әсерін бейнеледі.

Ал «Адасқан өмір», «Кедей», «Таныстыру» секілді поэмаларында ақын адам өмірінің мәнін, әлеуметтік әділетсіздікті және ел болашағын терең толғады.

Ақынның халықты білімге шақырған өлеңдері де бүгінге дейін өзектілігін жоғалтқан жоқ. Әсіресе оның:

«Қараңғы қазақ көгіне,

Өрмелеп шығып күн болам!

Қараңғылықтың кегіне,

Күн болмағанда, кім болам?» – деген өлең жолдары елге қызмет етуді мұрат тұтқан жас ұрпақтың ұранына айналды.

Сұлтанмахмұт Торайғыров 1917 жылғы тарихи өзгерістер кезеңінде қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметіне араласып, Алаш қозғалысының идеяларына қолдау білдірді. Ол ұлттың болашағын біліммен, еркіндікпен және қоғамдық жаңғырумен байланыстырды.

Өкінішке қарай, ақынның ғұмыры ұзақ болған жоқ. Сұлтанмахмұт Торайғыров 1920 жылы 21 мамырда небәрі 26 жасында дүниеден өтті. Алайда қысқа өмірінде қалдырған әдеби мұрасы қазақ руханиятының құнды қазынасына айналды.

Бүгінде Павлодардағы Торайғыров университеті ақынның есімімен аталады. Оның шығармалары мектептер мен жоғары оқу орындарында оқытылып, әдеби мұрасы кейінгі ұрпаққа насихатталып келеді.

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туғанына 133 жыл толуы – қазақ әдебиеті мен ағартушылық тарихында ерекше орны бар тұлғаның мұрасын қайта зерделеуге мүмкіндік беретін маңызды дата.