Сарапшы: Иранның трансформациясы Қазақстан үшін жаңа нарықтар мен экспорт бағыттарын әртараптандыру мүмкіндіктерін ашады

Фото: Pixabay

Бұл туралы экономист Бауржан Шурманов Иран төңірегіндегі шиеленістің Қазақстан экономикасы мен мұнай саласына ықпалын түсіндіре отырып мәлімдеді. 

Оның айтуынша, қысқа мерзімде жағдай шикізат нарықтары арқылы көрініс табады, алайда Қазақстан үшін орта және ұзақ мерзімді геоэкономикалық салдарлар айрықша маңызды.

«Нарықтардың реакциясы мұнай бағасының өсуі мен мұнай активтерінің қайта бағалануынан байқалды. 2 наурыздағы сауда қорытындысы бойынша, ҚазМұнайГаз акциялары 9,98%-ға, ҚазТрансОйл акциялары 8,46%-ға өсті, ал мұнай бір сессия барысында 10%-дан астам қымбаттады. Бұл соғыстың өзіне берілген баға емес, геосаяси сыйақының артуының көрінісі», — деп атап өтті Шурманов.

Сонымен қатар сарапшы болып жатқан жағдайдың стратегиялық маңызы баға динамикасынан әлдеқайда кең екенін айтты.

«Географиялық тұрғыдан Иран — Орталық Азия үшін негізгі ел әрі әлемдік нарықтарға шығатын әлеуетті терезе. Иран арқылы Парсы шығанағы порттарына дейінгі құрлық маршруты шамамен 1500 шақырымды құрайды, бұл аймақішілік қашықтықтармен шамалас. Бұл — ең ірі порттар мен жаһандық теңіз логистикасына тікелей қол жеткізу», — деп түсіндірді ол.

Шурмановтың айтуынша, егер Иран төңірегіндегі жағдай реттеліп, санкциялық қысым төмендесе, аймақ үшін экономикалық әсер құрылымдық сипатқа ие болуы мүмкін.

«Қазақстан үшін бұл экспорттық бағыттарды нақты әртараптандыруды және дәстүрлі дәліздердің шектеулі санына тәуелділікті азайтуды білдіреді. Иран арқылы Парсы шығанағына, одан әрі еуропалық нарықтарға шығатын балама жол сыртқы сауда мен энергетикалық экспорттың мүлде жаңа конфигурациясын қалыптастырады», — деді сарапшы.

Ол мұндай сценарийдің тек мұнай үшін ғана емес, бүкіл экспорт секторына маңызды екенін атап өтті.

«Әңгіме өткізу нарықтарын кеңейту, логистиканың тұрақтылығын арттыру және Орталық Азия ондаған жылдар бойы бетпе-бет келіп келе жатқан құрылымдық географиялық шектеулерді азайту туралы болып отыр», — деп түйіндеді Шурманов.

Экономист Қазақстанның өңірдің тұрақтануына және болжамды ойын ережелеріне мүдделі екенін қосты.

«Қысқа мерзімді баға өсімдері әрқашан әлемдік нарықтарға тұрақты қолжетімділікпен салыстырғанда маңыздылығы жағынан төмен тұрады. Дәл осы фактор Иран рөлінің ықтимал өзгерістерін Қазақстан экономикасы үшін стратегиялық тұрғыдан маңызды етеді», — деп қорытындылады ол.