Биылғы жылы Қызылордада өткен Бесінші Ұлттық құрылтай ел дамуының жаңа кезеңін айқындайтын, саяси жүйені қайта құру бағытындағы маңызды шешімдермен ерекшеленді. Өңірлік форматта ұйымдастырылғанымен, мазмұны мен деңгейі жағынан «астаналық стандартқа» сай өткен бұл алқалы жиын сарапшылар назарын ерекше аудартты.
Қызылорданың тарихи миссиясы мен символдық мәні
Көкшетаудағы Ш. Уәлиханов атындағы университеттің ректоры Марат Сырлыбаев Құрылтайдың Қызылордада өтуін кездейсоқтық емес деп есептейді. Оның айтуынша, дәл осы жылы бұрынғы астана – Қызылорданың ел ордасы мәртебесін иеленгеніне 100 жыл толып отыр.
Сырлыбаевтың пайымынша, Ұлттық құрылтай — қазақ қоғамының көне дәстүріне негізделген, елдік мәселелерді талқылап, ортақ шешімге келетін маңызды институционалдық алаң. Бұған дейінгі құрылтайларда:
- Республика күніне ұлттық мереке мәртебесін беру,
- Түркістан қаласының мәртебесі,
- АЭС салу,
- Ғылым және білім туралы заңнама,
- Мәдениет, руханият, ұлттық тәрбие,
- Жастар саясаты, ақпараттық қауіпсіздік,
- Марапаттар жүйесі мен мемлекеттік қауіпсіздік
сияқты мәселелер талқыланып, нақты шешімдер қабылданған.
Биыл да Құрылтай күткен үмітті ақтады. Сырлыбаевтың айтуынша, вице-президент институтын енгізу, Парламентті Құрылтай форматына көшіру, Халық Кеңесін құру, мемлекеттік рәміздерді пайдалану нормаларын күшейту, Арал мәселесі, денсаулық сақтау мен әлеуметтік саясаттағы түйткілдер — ел дамуының жаңа контурын айқындап берді.
«Бұл — елдікті нығайтатын, бірлікті бекемдейтін мемлекеттік деңгейдегі кеңес», — дейді ол.
Вице-президент институты: тарихи шегініс пен қазіргі шешім
Саясаттанушы Данияр Әшімбаев Құрылтайда көтерілген ең маңызды бастамалардың бірі — вице-президент институтын қайтару екенін атап өтеді. Сарапшы бұл институттың Қазақстан тарихындағы эволюциясын егжей-тегжейлі түсіндіреді:
- 1990 жылы енгізілген вице-президент қызметін алғаш Сергей Терещенко атқарған;
- 1991 жылы Ерік Асанбаев бұл қызметке сайланды;
- 1995 жылғы Конституцияда институт таратылды;
- Оның міндеттері Сенат спикері мен мемлекеттік хатшыға бөлінді.
Әшімбаев посткеңестік кеңістіктегі тәжірибені де салыстырып, вице-президент институтының көп елде тұрақтамай, соңында АҚШ-та ғана тиімді модель ретінде қалып қойғанын айтады.
Сарапшының айтуынша, бұл институттың қайта оралуы билік архитектурасының жаңаруы мен стратегиялық сабақтастықты күшейту тетігі ретінде қарастырылуы тиіс.
Ұйымдастыру сапасы: өңірлік формат – жаңа стандарт
Мемлекет және қоғам қайраткері, Мәжіліс депутаты Максим Рожин Қызылордадағы Құрылтайдың ұйымдастырылуын «ең сәтті өткен жиындардың бірі» деп бағалады. Оның айтуынша:
- іс-шара логистикасы, қауіпсіздік және делегацияларды қабылдау жоғары деңгейде өткен;
- өңірде жүргізілген соңғы жылдардағы инфрақұрылымдық өзгерістер айқын көрінді;
- қала тазалығы, көгалдандыру, жаңа әлеуметтік нысандар, ЖЭО іске қосылуы — аймақтың жүйелі дамуының көрсеткіші.
Рожиннің пікірінше, Құрылтайдың өңірде өтуі орталық пен өңір арасындағы қарым-қатынасты күшейтіп, аймақтың ұлттық деңгейдегі мәселелерге тікелей араласуына жол ашты.
«Бұл Құрылтай — өңірлік басқарудың жаңа сапалық деңгейге көтерілгенінің дәлелі», — дейді депутат.
Жиынның саяси салмағы
Биылғы Құрылтай бірнеше стратегиялық шешімнің бастауына айналды:
- Вице-президент институтын енгізу,
- Парламенттің жаңа форматқа — Құрылтайға өтуі,
- Халық Кеңесін құру,
- Арал мәселесі және экология бағытындағы жаңа бағдарлар,
- Мемлекеттік рәміздерді пайдалану мәдениетін күшейту,
- Әлеуметтік саясатты жаңғырту,
- Отансүйгіштік пен ұлттық тәрбиені күшейту.
Бұл шешімдер алдағы саяси реформа кезеңінің бағыт-бағдарын айқындап отыр.
PS
Қызылордадағы Бесінші Ұлттық құрылтай:
- тарихи мәнді орында өтті,
- мазмұны мен деңгейі жағынан жаңа стандарт қалыптастырды,
- өңірлік форматтың әлеуетін көрсетті,
- саяси жүйені қайта құрудағы жаңа институттардың бастауы болды.
Ұлттық құрылтай — елдік мәселелерді зерделеп, тың шешімдер қабылдайтын, қоғамда диалог пен бірлікті күшейтетін маңызды платформа ретінде өз рөлін тағы да дәлелдеді.
