Фото коллаж: Qazaqtoday
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда қаржылық бақылаудың мүлдем жаңа кезеңі басталды. Банктер мен салық органдары арасындағы ақпарат алмасу ережесі өзгеріп, енді қаржы ұйымдары клиенттердің шоттарындағы ақша қозғалысы туралы толық мәліметті мемлекеттік кірістер комитетіне беруге міндеттелді, деп хабарлайды Qazaqtoday ақпарат агенттігі.
Бұл жаңашылдық қоғамда қызу талқыланып жатыр. Қарапайым халық «мобильді аударымдар үшін жаппай айыппұл салына ма?» деп алаңдаулы. Осы орайда Qazaq Expert Club сарапшысы, салық кеңесшісі әрі қаржыгер Раушан Тасшоинова жаңа жүйенің қалай жұмыс істейтінін және кімдердің назарға алынатынын егжей-тегжейлі түсіндірді.
Қаржылық ашықтықтың жаңа талаптары
Сарапшының айтуынша, енді банктер салық органдарына жеке және заңды тұлғалардың шоттары бойынша мынадай деректерді жолдауға міндетті:
-
Шоттағы ақша қалдығы;
-
Қаржының қозғалысы (кіріс-шығыс);
-
Алынған несиелер туралы ақпарат.
Бұл процесс толығымен автоматтандырылған. Ақпарат алмасу мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы тек электронды форматта жүреді. Яғни, қағаз бастылық жоқ, адами фактор барынша азайтылған.
Мобильді аударымдар: Кімдер тексеріледі?
Жаңа ережелер әсіресе жеке тұлғаларға қатысты қатаңдатылды. Раушан Тасшоинованың сөзінше, егер азаматтың картасына түскен ақшадан кәсіпкерлік қызметтің белгілері байқалса, банк бұл туралы бірден салық органына хабар береді.
Ақпарат беру тәртібі нақты бекітілген:
-
Қаржы ұйымдары есепті тоқсан сайын жібереді.
-
Мерзімі — есепті кезеңнен кейінгі айдың 15-іне дейін.
«Мұндағы басты нысана — жеке кәсіпкер ретінде тіркелмей сауда жасайтын немесе салық есебін тапсырмай жүрген азаматтар. Егер шотқа ақша тұрақты әрі жүйелі түрде түссе, бұл кәсіпкерлік қызметтің белгісі ретінде бағаланады», — дейді сарапшы.
Бұл жүйе не үшін енгізілді?
Мемлекеттің көздегені — халықты жаппай жазалау емес, қаржы ағындарын ашық ету. Деректер базасын кеңейту арқылы үкімет «тәуекелге бағдарланған» (риск-ориентированный) тәсілді дамытпақшы.
Раушан Тасшоинова бұл өзгерістердің мәнін былай түсіндірді:
«Салық органдарына ақпараттың түсуі автоматты түрде салық шараларын қолдануды білдірмейді. Алынған мәлімет тек талдау және салыстырмалы бақылау үшін пайдаланылады. Бұл — көлеңкелі экономиканы анықтау құралы».
Жаңа қаржылық мәдениет
Сарапшының пікірінше, 2026 жылдан бастап енгізілген бұл өзгерістер уақытша науқан емес.
-
Банктер үшін: Мемлекеттік әкімшілендіру жүйесіндегі рөлі кеңейді.
-
Салық органдары үшін: Көлеңкелі бизнесті анықтайтын қуатты құрал пайда болды.
-
Халық пен бизнес үшін: Қаржылық ашықтықтың жаңа нормасы қалыптасты.
Қорыта айтқанда, банк пен мемлекет арасындағы байланыс бұрынғыдан да тығыз әрі жүйелі сипатқа көшті. Енді табысын жасырып, «көлеңкеде» жұмыс істеу мүмкін болмайды. Тұрғындар мен кәсіпкерлерге осы жаңа қаржылық шындыққа бейімделуге тура келеді.
