Балықтар — адамзатқа ертеден таныс, бірақ құпиясы әлі толық ашылмаған тіршілік иелері. Ғалымдардың айтуынша, балықтар Жер бетінде шамамен 500 миллион жыл бұрын пайда болған. Олар динозаврлардан да бұрын өмір сүріп, талай климаттық өзгерістерді бастан өткерген. Бүгінде теңіздер мен мұхиттарда, өзен-көлдерде балықтың 30 мыңнан астам түрі мекендейді. Бұл сан жыл сайын жаңарып, толықтырылып отырады.
Көпшілік балықтарды үнсіз, сезімсіз тіршілік иелері деп қабылдайды. Алайда бұл түсінік шындыққа жанаспайды. Балықтардың есту және сезу қабілеті өте жоғары. Олар судың ішіндегі ең әлсіз тербелісті де сезе алады. Бұл қабілет бүйір сызық деп аталатын ерекше жүйе арқылы жүзеге асады. Соның арқасында балықтар жаудың жақындағанын немесе қоректің бар екенін алдын ала аңғарады.
Балықтардың өлшемі де әртүрлі. Әлемдегі ең ірі балық — кит акуласы. Оның ұзындығы 15 метрден асады, салмағы бірнеше тоннаға жетеді. Соған қарамастан, ол адамға қауіп төндірмейді және негізінен планктонмен қоректенеді. Ал ең кішкентай балық түрлерінің ұзындығы бірнеше миллиметр ғана, оларды арнайы құралсыз көру қиын.
Кейбір балықтар қоршаған ортаға бейімделу үшін түсін өзгерте алады. Бұл — табиғат сыйлаған ерекше қорғаныс тәсілі. Мәселен, камбала теңіз түбінің түсіне еніп кетіп, көзге түспейді. Ал тропикалық теңіздерде кездесетін кейбір балықтар ашық әрі қанық түстері арқылы бір-біріне белгі береді.
Балықтар ұйықтамайды деген пікір де жиі айтылады. Негізінде, олар адамдар секілді көзін жұмып ұйықтамаса да, тынығу күйіне өтеді. Кейбірі су түбінде қозғалмай жатады, ал кейбірі баяу жүзіп, күшін қалпына келтіреді. Бұл олардың өмір сүру дағдысының бір бөлігі.
Ғалымдар жүргізген зерттеулер балықтардың есте сақтау қабілеті жоғары екенін көрсеткен. Олар белгілі бір бағытты, қорек табатын орынды немесе қауіпті аймақтарды ұзақ уақыт бойы ұмытпайды. Тіпті кейбір тәжірибелерде балықтар адамдардың жүзін ажырата алатыны дәлелденген.
Балықтар өзара қарым-қатынас та жасайды. Олар дыбыс шығару, қимыл-қозғалыс немесе түсін өзгерту арқылы белгі береді. Жұптасу кезеңінде кейбір түрлері ерекше қимылдар жасап, «би» секілді әрекет көрсетеді. Бұл олардың тіршілігі тек инстинктке ғана емес, күрделі мінез-құлыққа негізделгенін аңғартады.
Балықтар табиғаттағы тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Олар судағы жәндіктердің санын реттеп, экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Сондықтан су көздерін қорғау, балық ресурстарын ұқыпты пайдалану — болашақ ұрпақ алдындағы ортақ жауапкершілік.
Балықтар әлемі — тек тағам көзі ғана емес, табиғаттың ғажайып тылсымын танытатын тірі мұражай іспетті. Оларды зерттеу арқылы адам табиғатты тереңірек түсініп, өз орнын айқындай түседі.
