Өзбекстанда кино жүйесі өзгереді: мемлекеттік тапсырыс орнына субсидия

Фото: podrobno.uz

Өзбекстанда кинематографияны қаржыландыру және өндіру жүйесі қайта қаралып жатыр. Мемлекеттік тапсырыс субсидиялармен алмастырылады, түсірілім жеке секторға беріледі, ал «Өзбекфильм» жобаларды қолдау мен ілгерілетумен айналысады. Өзгерістер туралы президент Шавкат Мирзиёев 26 қазанда киноиндустрия өкілдерімен кездесуде мәлімдеді.

Бұл туралы Qazaqtoday.info сайты хабарлайды.

Соңғы он жылда Өзбекстан кинематографияға 1,2 трлн сум бюджет қаражатын бөлген. Алайда қаржыландырудың өсуі фильмдердің сапасы, бәсекелестік және прокат мәселелерін шешпеді. Мирзиёевтің айтуынша, бір режиссерге бір мезгілде алтыға дейін жоба, бір авторға жетіге дейін жоба тапсырылған. Мемлекеттік тапсырыстардың жартысына жуығын мемлекеттік киностудиялар алған, бұл жеке өндірушілердің мүмкіндіктерін шектеген. Мұндай жүйеде тапсырманы орындау көбінесе сценарий мен фильмнің өзінен де маңыздырақ болған.

Президент көрермендердің әлеуметтік желілерге байланысты киноға бармай қалды деген түсініктемені де жоққа шығарды: шетелдік картиналар әлі де толы зал жинайды. Оның бағасынша, көрермен талаптары өзгерген, ал отандық фильмдер оған әлі толық сай емес. Фильмдерді ілгерілету мен таратудың толыққанды жүйесінің жоқтығы бөлек мәселе болып қалып отыр.

Кинематография агенттігі таратылады, оның мемлекеттік саясатты іске асыру жөніндегі өкілеттіктері Мәдениет министрлігіне беріледі. Ведомство құрылымында Кино өнері департаменті құрылады. Қазіргі мемлекеттік мекеменің орнына «Өзбекфильм» ұлттық кинокомпаниясы пайда болады. Ол фильмдерді өз бетінше түсірмейді: өндіріс толығымен жеке студиялар мен тәуелсіз кинематографистерге беріледі. Компания жобаларды іріктеу мен қаржыландыру, ілгерілету, прокат және халықаралық нарықтарға шығумен айналысады.

«Бұдан былай мемлекет фильмдердің тапсырыс берушісі емес, шығармашылық қызметкерлер мен жеке сектордың сенімді серіктесі болады», – деді Мирзиёев.

Мемлекеттік тапсырыс субсидиялармен алмастырылады. 2027 жылдан бастап бюджет қаражаты жыл сайын жаңа кинокомпанияның өтінімі бойынша бөлінуі жоспарланып отыр. Алайда жобаларды іріктеу критерийлері, субсидияларды бөлу тәртібі мен қаржыландыру көлемі әзірге жарияланған жоқ. Осылайша, мемлекет салаға қаржылық қатысуын сақтайды, бірақ өз рөлін өзгертеді. Жаңа модель бәсекелестікті қаншалықты кеңейтетіні осы қолдауға қолжетімділіктің ашықтығына да байланысты болады.

«Өзбекфильм» аумағының он гектарында фильм өндіруге арналған қызметтерді біріктіретін киногородок құру жоспарланып отыр. Жобаға 400 млрд сум қарастырылған, тағы 80 млрд сум Дубляж және дыбыстау орталығына бағытталады. Құрылыс 2027 жылдың наурызына жоспарланған. Реформа сондай-ақ Кинематографистер палатасын құруды, кәсіби кинокритиканы қолдауды және киноөндірісте жасанды интеллектіні пайдалану бағдарламасын дайындауды көздейді.

Алайда өзгерістер студияның қаржылық проблемалары аясында басталып отыр. Қыркүйекте сала басшылығы айтқан мәліметтерге сәйкес, «Өзбекфильмнің» 22,9 млн еуро көлеміндегі кредиттік міндеттемелері және 3 млрд сумнан астам жалақы бойынша берешегі сақталған. Мүлік, оның ішінде жер учаскесі кепілде тұрған. Сондықтан реформаның нәтижесі тек қаржыландыру механизмінің ауысуына ғана емес, сонымен қатар қарыздарды реттеуге, қолдаудың түсінікті ережелеріне және фильмдерді көрерменге жеткізу қабілетіне де байланысты болады.