Балалар контенті – Қазақстанның адами капиталына салынатын инвестиция
Қазір балалар контенті деген ұғым бұрынғыдай тек мультфильм немесе телебағдарламамен шектелмейді. Баланың дүниетанымын YouTube, TikTok, мобильді ойындар, подкасттар, білім беру платформалары және әлеуметтік желілердің ұсыным алгоритмдері қалыптастырады. Сондықтан балалар контенті – ойын-сауық индустриясының емес, елдің адами капиталы мен ұлттық қауіпсіздігінің маңызды бөлігі. Осы тұрғыда назарларыңызға сарапшы Жазира Асанаованың пікірін ұсынамыз.
– Қазақстандағы балалар контентінің қазіргі деңгейін қалай бағалайсыз?
Қазақстанда бұл бағытта оң өзгерістер бар. Отандық анимацияның көлемі артты, қазақ тіліндегі дубляж дамып келеді, шығармашылық студиялар мен білім беру жобалары көбейді. Алайда бұл бастамалар әлі де жүйелі индустрияға айналған жоқ. Бүгінде қазақстандық өнімнің негізгі бәсекелесі – жергілікті телеарналар емес, миллиардтаған аудиториясы бар халықаралық цифрлық платформалар.
– Қазақ тіліндегі балалар контенті жеткілікті ме?
Әзірге жеткілікті деп айту қиын. Бірақ мәселе тек көлемінде емес. Қазақ тіліндегі контент баланың күнделікті цифрлық өмірінің табиғи бөлігіне айналуы тиіс.
Бала тілді емес, қызықты кейіпкерді таңдайды. Егер сүйікті мультфильмнің, ойынның немесе блогердің тілі қазақша болса, мемлекеттік тіл оның өмірінің ажырамас бөлігіне айналады. Сондықтан бізге тек мультфильмдер емес, балалар әндері, подкасттар, танымдық видеолар, мобильді ойындар, комикстер және түрлі цифрлық платформалардағы сапалы қазақша өнімдер қажет.
– Қазіргі балалар қандай контентті көбірек тұтынады?
Қазіргі балалардың негізгі ақпараттық кеңістігі – қысқа видеолар, ойын платформалары, стриминг сервистері мен блогерлер. Ақпарат өте жылдам қабылданатындықтан, оның сапасы бұрынғыдан да маңызды.
Minecraft немесе Roblox секілді ойындар балалар үшін жай ойын емес, қарым-қатынас жасайтын әлеуметтік ортаға айналды. Сондықтан сапалы қазақ тіліндегі контент дәл сол платформаларда да ұсынылуы керек. Бүгінгі міндет – баланы цифрлық ортадан алыстату емес, сол ортаны пайдалы мазмұнмен толықтыру.
– Қазақстандық балалар контенті әлемдік өнімдермен бәсекелесе ала ма?
Әрине. Бірақ біз өзгені қайталауға емес, өзіміздің бірегей артықшылықтарымызға сүйенуіміз керек.
Қазақ фольклоры мен тарихында әлемдік деңгейдегі кейіпкерлер болуға лайық бейнелер жеткілікті. Алдар Көсе, Ер Төстік, Желаяқ, Қобыланды, Томирис немесе Абай туралы заманауи мультсериалдар, ойындар мен комикстер жасауға толық мүмкіндік бар.
Балалар контенті – тек мәдени жоба емес. Бұл мемлекеттік тілдің дамуына, ұлттық бірегейліктің нығаюына, шығармашылық экономиканың өсуіне және болашақта экспорттық өнім қалыптастыруға мүмкіндік беретін инвестиция.
– Бұл салада жасанды интеллект қандай мүмкіндік береді?
Жасанды интеллект балалар контентін жасаудың экономикалық моделін түбегейлі өзгертуде. Бұрын үлкен студиялар ғана жүзеге асыра алатын жұмыстарды бүгінде шағын шығармашылық топтар орындай алады.
Алайда технология ешқашан мазмұнның орнын алмастырмайды. Балаларға арналған сапалы өнім жасау үшін кәсіби сценаристер, педагогтер, психологтер, тарихшылар мен мәдениеттанушылардың еңбегі қажет. Жасанды интеллект – құрал ғана. Оның нәтижесі оны пайдаланатын адамның кәсіби деңгейіне байланысты.
– Балалар контенті тәрбиеге қаншалықты ықпал етеді?
Балалар өздерінің сүйікті кейіпкерлеріне еліктейді. Олардан сөйлеу мәнерін, мінез-құлқын, қарым-қатынас мәдениетін үйренеді. Сондықтан экран арқылы берілетін әрбір идея баланың құндылықтарына әсер етеді.
Экранның өзі зиянды немесе пайдалы емес. Барлығы ұсынылатын мазмұнға байланысты. Егер контент жауапкершілікті, достықты, еңбекті, үлкенге құрметті және табиғатқа қамқорлықты насихаттаса, ол тәрбиенің қуатты құралына айналады.
– Балалар контенті қазақ тілінің дамуына қалай әсер етеді?
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, тіл тек мектепте оқытылғандықтан емес, күнделікті өмірде қолданылғандықтан дамиды. Егер бала сүйікті мультфильмін, әнін немесе ойынын қазақ тілінде тұтынса, мемлекеттік тіл оған табиғи әрі жақын болады.
Сондықтан балалар медиасы – тіл саясатының ең тиімді құралдарының бірі.
– YouTube пен TikTok-тағы балалар контентіне бақылау жеткілікті ме?
Бұл платформалардың негізгі мақсаты – білім беру емес, қолданушының назарын мүмкіндігінше ұзақ ұстау. Сондықтан ата-аналардың жауапкершілігі мен балалардың цифрлық сауаттылығы ерекше маңызға ие.
Тыйым салу мәселені толық шешпейді. Балалар интернеттегі ақпаратты сыни тұрғыдан бағалауды, алгоритмдердің қалай жұмыс істейтінін және цифрлық қауіпсіздік қағидаларын ерте жастан меңгеруі керек.
– Мемлекет бұл салаға жеткілікті қолдау көрсетіп отыр ма?
Соңғы жылдары мемлекет балалар контенті мен креативті индустрияны дамытуға көбірек көңіл бөле бастады. Бірақ ендігі кезең – жекелеген жобаларды қаржыландырудан толыққанды индустрия қалыптастыруға көшу.
Бұл үшін анимация студияларын ғана емес, сценаристерді, балалар жазушыларын, ойын әзірлеушілерін, композиторларды, дубляж мамандарын және цифрлық платформаларды кешенді түрде қолдау қажет.
Фото: ашық дереккөз
