Сурет: inform.kz
1 маусым – Халықаралық балаларды қорғау күніне орай, Қазақстанда жас азаматтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарына шолу жасалды. Елімізде 7 миллионға жуық бала тұрады, бұл – жалпы халық санының үштен бірі. Мемлекет балалардың құқығын қорғау және қауіпсіздігін қамтамасыз етуді басты басымдық ретінде ұстанып келеді деп хабарлайды Qazaqtoday.info сайты.
2025 жылғы желтоқсандағы дерек бойынша, Қазақстандағы балалар саны 6,9 миллионға жетіп, ел халқының 34%-ын құрады. Соңғы 10 жылда балалар саны 1,5 миллионға артып, тұрақты демографиялық өсім байқалады. Мемлекет балалардың құқығын қорғауға ерекше көңіл бөліп, Ұлттық қордан төлемдер төлеу туралы заң қабылдады, кәмелетке толмағандарды құмар ойындарға тартқаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізіп, балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың кез келген түрі үшін жазаны қатаңдатты.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен 2024-2025 жылдары балалардың құқығы мен қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған 10 негізгі заң қабылданды. Олардың ішінде «Әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы» заң тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жауапкершілікті күшейтті. Сондай-ақ балаларды құмар ойындарға тартқаны және қоғамдық көліктен түсіріп кеткені үшін әкімшілік жауапкершілік белгіленді.
2026 жылдың басында бекітілген «Қазақстан балалары» 2026-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы осы бағыттағы жүйелі жұмыстың маңызды кезеңі болды. Бұл – алдағы бес жылға арналған балалар саласындағы мемлекеттік саясатты айқындайтын ел тарихындағы алғашқы бірыңғай стратегиялық құжат. Оны қаржыландырудың жалпы көлемі 1,3 триллион теңгені құрайды. БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) бұл құжатты жоғары бағалап, оны Орталық Азиядағы айтарлықтай ілгерілеудің көрінісі деп атады.
Мемлекеттік саясаттағы маңызды жаңалықтың бірі – Ұлттық қордан әр балаға төлем жасау тетігінің іске қосылуы. 2024 жылдан бастап қор өзінің инвестициялық табысының 50%-ын 18 жасқа дейінгі барлық баланың шотына аударады. Кәмелетке толған соң жас қазақстандықтар жинақталған қаражатты білім алуға немесе баспана сатып алуға жұмсай алады. 2025 жылғы жағдай бойынша бағдарламаға 6,921 миллион бала қатысып, әр шотта орта есеппен 232,94 АҚШ доллары жинақталған.
Қазақстанда 2-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту 93,1%-ға жетті. «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында 460 мың оқушыға арналған 217 мектеп салынуда. Барлық бала тегін орта біліммен және оқулықтармен қамтамасыз етілген. Денсаулық сақтау саласында әр бала туғаннан бастап мемлекеттік медициналық бақылау жүйесіне алынған, ал медициналық көмек кепілдендірілген көлем аясында тегін көрсетіледі.
Мемлекет балаларды зорлық-зомбылықтың барлық түрінен қорғау жүйесін жоспарлы түрде құрып жатыр. Оқу орындарында дабыл түймелері мен турникеттер орнатылып, лицензияланған күзет жұмыс істейді. Буллингке қарсы бағдарламалар енгізіліп, медиация және психологиялық көмек қызметтері 250 мың оқушы мен олардың отбасын қамтыды. Цифрлық қауіпсіздік саласында «Кибер Тұмар» және «Ата-ана бақылауы» науқандары жүзеге асырылуда.
Мемлекеттің жүйелі жұмысы халықаралық деңгейде мойындалып отыр. KidsRightsIndex 2023 индексіне сәйкес, Қазақстан 184 мемлекеттің ішінде 21-орынға ие болып, 2018 жылмен салыстырғанда өз позициясын 13 сатыға жақсартты. Сондай-ақ Адам дамуының индексі бойынша еліміз «өте жоғары» санатындағы мемлекеттер қатарына еніп, 193 елдің ішінде 60-орында тұр.
