Алматыдағы ЖРТ құрылысы: Төле би көшесінде кептеліс, жоба тарихы және мердігерлер

Сурет: tengrinews.kz

Алматыдағы Төле би көшесі бірнеше ай бойы көлік кептелісі режимінде өмір сүруде. Сағат бойы кептелістерде автокөлік иелері, автобустар, такси және тіпті қалалық қызметкерлер тұрып қалады. Себеп — билік жиырма жылдан астам уақыт бойы уәде етіп келе жатқан жеңіл рельсті трамвай (ЖРТ) құрылысы. Осы уақыт ішінде әкімдер ауысты, мерзімдер ұзартылды, бюджеттер өсті, ал жобаның өзі шексіз уәделер мен орындалмаған жоспарлардың символына айналды. Енді жұмыс ақыры басталды: бірінші кезеңге 61 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді, ал қаланың басты көлік артерияларының бірі алып құрылыс алаңына айналды. Бұл туралы Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап, Qazaqtoday.info сайты хабарлайды.

Жоба алғаш рет 2003 жылы талқылана бастады. Содан бері маршруттар мен бюджеттер бірнеше рет өзгерді. Бастапқыда құны 127 миллион еуро болса, 2012 жылы 300 миллион долларға жетті, ал 2016 жылы 100 миллиард теңгеден асып кетті. Мерзімдер де 2029 жылға дейін ұзартылды, кейін 2027 жылға дейін қысқартылды.

Бірінші кезеңнің ұзындығы 18,3 км. Ол ЖЭО-2 маңындағы деподан басталып, Момышұлы, Төле би және Абылай хан даңғылы бойымен Алматы-2 вокзалына дейін барады. Жобада 34 аялдама қарастырылған. Жылдамдығы сағатына 35 шақырым, вагон сыйымдылығы 285 жолаушыға дейін, тарифі 120 теңге болжануда.

Болашақта бірінші линия «Батыс» ТПУ-ға дейін 6 км-ге ұзартылып, «Шығыс» ТПУ-ға 7 км тармақ салынады. Барлығы 2040 жылға дейін үш линия салу жоспарланған. Бірінші линияның күтілетін жолаушы ағыны күніне 280 мың адам.

Мердігерлер: қазақстандық «Integra Construction KZ» (линияларды салу) және Қытайдың теміржол техникасын шығаратын мемлекеттік корпорациясы (CRRC) (жылжымалы құрам жеткізу). Тапсырыс беруші — Алматы қалалық мобильділік басқармасы. Келісім 2026 жылы маусымда әкімнің Пекинге сапары кезінде бекітілді.

«Integra Construction KZ» компаниясы: 2025 жылғы кірісі 418,8 млрд теңге, таза пайдасы 35,4 млрд теңге. Компания ірі мемлекеттік келісімшарттарға ие, оның ішінде теміржол жобаларына жүздеген миллиард теңге көлемінде. Иесі — Шахмұрат Мұталип (байлығы 482 млн доллар, 2026 жыл), сондай-ақ 2024 жылдан бастап Қазақстан бокс федерациясын басқарады.

Сарапшылар Әділ Нұрмаков пен Әлихан Кушербаев ЖРТ-ны қажет деп санайды, бірақ ашықтықтың болмауы, конкурстардың өткізілмеуі және шешімдердің жиі өзгеруін сынға алады. Олар Астанадағы ЖРТ мысалындағы ұрлық қаупін ескертеді.

«Қаланың көлемі, оның экономикалық құрылымы және орта ерекшеліктері автокөлік қозғалысынан оқшауланған, тиімді, жылдам және ыңғайлы маршруттарды дамытуды талап етеді. Қала тек автобустармен мобильділікті қамтамасыз ету модельден асып кетті», — деді Нұрмаков.

«ЖРТ әлдеқайда ұзақ қызмет етеді. Рельстер бұл тұрғыда жолдағы бөлінген жолаққа қарағанда әлдеқайда сенімді», — деп түсіндірді Кушербаев. Сондай-ақ ол: «Мұны трамвай деп атаған дұрыс. Өйткені «ЖРТ» деген атау Астанадағы құрылыс салдарынан беделін түсірді», — деді.

Алматылық ЖРТ-ның тарихы соңғы онжылдықтардағы қалалық басқарудың басты мәселесін көрсетеді: стратегиялық маңызды инфрақұрылымдық жобалар басшылықтың ауысуы, басымдықтардың қайта қаралуы және ашық емес шешімдердің кепіліне айналады. Қала заманауи рельсті көлікті қажет етеді, бірақ ашықтық пен ұзақ мерзімді жоспарлаудың маңызы зор.