Фото: Qazaqtoday.info
Ұлттық банктің доллар бағамы 580 теңге шамасында болады деген болжамы қоғамда түрлі пікір тудырды. Нарықтағы құбылмалы жағдай, геосаяси қысым және мұнай бағасының тұрақсыздығы бұл межені тым «оптимистік» етіп көрсететіндей. Экономикамыз үшін нақты қауіп қайдан келуі мүмкін? Шағын бизнес 600-дік бағамға дайын ба? Бұл сұрақтарға QazaqToday порталы экономист Мақсат Халықтың пікіріне сүйене отырып жауап іздеп көрді.
1. Мұнай факторы: Трамп және «Венесуэла картасы»
Теңгенің тағдыры әлі күнге дейін қара алтынның бағасына тығыз байланысты. Экономист Мақсат Халықтың айтуынша, қазір әлемдік нарықта мұнай бағасының құлдырау қаупі басым. Бұған АҚШ-тағы саяси өзгерістер тікелей әсер етіп отыр.
«Қазір енді мынау Трамп Венесуэланың мұнайына салған эмбаргоны алып тастағандықтан, мұнай бағасының құлдырау сценарийі басымырақ болып тұр. Егер әлемде мұнай бағасы төмендесе, ол ерте ме, кеш пе, теңгемізді бәрібір құнсыздандыратыны сөзсіз», – дейді сарапшы.
Яғни, шикізат арзандаса, 580 теңгелік дәлізді ұстап тұру қиынға соғуы мүмкін.
2. «Рубль тұзағы»: Көрші нарықтың ықпалы
Халықты толғандыратын тағы бір мәселе – Ресей рублінің құлдырауы. Көрші елдің валютасы әлсіреген сайын, теңгенің де позициясы шайқала бастайды. Экономист бұл жағдайды 2014-2015 жылдардағы дағдарыспен салыстырады. Ол кезде рубль күрт құнсызданып (1 рубль 2,5 теңгеге дейін түсіп), Қазақстан нарығын арзан ресейлік тауарлар басып қалған еді.
«Сол кезде Ресейдің тауарлары өте арзан болып, біз бүкіл ақшамызды Ресейге беріп жібергеніміз бар. Бұл отандық өндірістің әлсіреуіне алып келеді. Сондықтан, рубль қатты құнсызданса, біз де теңгемізді қатты ұстап тұра алмаймыз», – деп ескертеді Мақсат Халық.
Демек, біз «валюталық соғыста» отандық өндірушіні қорғау үшін теңгені жіберуге мәжбүр болатын сәттер туындауы мүмкін. Бұл – ерікті таңдау емес, экономикалық мәжбүрлік.
3. Ең үлкен қауіп: 18%-дық мөлшерлеме және «ыстық ақша»
Сарапшының пікірінше, теңгеге төніп тұрған ең үлкен және көпшілік ескере бермейтін қауіп – шетелдік алыпсатарлар (спекулянттар).
Жақында Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені 18%-ға дейін көтеруі теңгелік активтерді (депозиттер мен облигацияларды) шетелдіктер үшін өте тартымды етті. Резидент емес инвесторлар жоғары пайызбен пайда табу үшін Қазақстанға келіп, долларын теңгеге айырбастады. Бірақ бұл – уақытша құбылыс.
Экономист «стресс-сценарийді» былай суреттейді:
«Егер теңгеміз сәл сілкінетін болса немесе базалық пайыздық мөлшерлеме төмендейтін болса, резидент еместер бірден қазақстандық құнды қағаздардан құтыла бастауы мүмкін. Бұл дегеніміз – олар теңгені сатып, қайтадан жаппай доллар ала бастайды. Нәтижесінде долларға деген сұраныс күрт өсіп, курс шарықтап кетуі ғажап емес».
Міне, 600-ден асып кету қаупі осы жерде жатыр. Егер «ыстық ақша» елден қашса, нарық дүрбелеңге түсуі мүмкін.
4. Кім ұтады, кім ұтылады?
Курстың әлсіреуі экспорттаушыларға (мұнай, металл сататындар) тиімді екені рас. Олар өнімді долларға сатып, түскен табысты арзандаған теңгеге айырбастау арқылы ішкі шығындарын жабады.
Алайда, шағын және орта бизнес (ШОБ) үшін бұл нағыз соққы болуы мүмкін.
-
Импортқа тәуелділік: Қазақстандағы ШОБ-тың басым бөлігі шикізатты, жабдықты немесе дайын тауарды сырттан алады. Доллар 600-ге жетсе, олардың өзіндік құны автоматты түрде өседі.
-
Сатып алу қабілеті: Халықтың табысы теңгемен болғандықтан, қымбатшылық сұранысты азайтады.
-
Шыдамдылық шегі: Ірі шикізаттық компаниялардан айырмашылығы, шағын бизнестің «қаржылық жастығы» жұқа. Сарапшы айтқандай, «отандық өндіріс әлсіремес үшін» жасалған қадамдар, paradox-ты түрде, импортқа байланған кішігірім өндірістерді тұншықтыруы мүмкін.
Түйін
Экономист маман Мақсат Халықтың талдауына сүйенсек, 580 теңгелік болжам қазіргі сәттегі «үміт» қана болуы мүмкін. Мұнай бағасының түсуі, рубльдің құлдырауы және ең бастысы – шетелдік алыпсатарлардың капиталды алып қашу қаупі теңгені кез келген уақытта қысымға ұшыратуы ықтимал.
Экономикалық билік үшін қазір екі оттың ортасындағы таңдау тұр: не теңгені күшпен ұстап тұрып, алтын-валюта қорын шашу, не еркін ағысқа жіберіп, инфляция мен бизнестің шығынын көбейту.
