Экономикалық өсімнен халықтың әл-ауқатына дейін: сарапшы Президент Жолдауының маңызын түсіндірді
Фото: әлеуметтік желі
Қазақстанның экономикалық дамуы енді тек инвестиция көлемі мен табиғи ресурстарға емес, мемлекеттік институттардың тиімділігіне, еңбек өнімділігіне және халықтың өмір сүру сапасына байланысты болуы тиіс. Бұл туралы экономика ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының (ҚСЗИ) ғалым хатшысы Айгүл Көшербаева мәлімдеді, деп жазады Qazaqtoday.info ақпарат порталы.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанның экономикалық әлеуеті мен қалыптасқан инфрақұрылымы елдің одан әрі дамуына негіз бола алады. Алайда қолда бар мүмкіндіктерді нақты нәтижеге айналдыру үшін экономикалық өсудің сапасына, мемлекеттік басқарудың тиімділігіне және қабылданатын шешімдер үшін жауапкершілікке басымдық беру қажет.
Айгүл Көшербаеваның айтуынша, Қазақстан ұзақ жылдар бойы экономиканы әртараптандыру, кәсіпкерлікті дамыту және инвестиция тарту бағытында жұмыс істеп келеді. Дегенмен халықаралық тәжірибе мемлекеттік бағдарламалар мен стратегиялардың болуы өздігінен экономикалық табысқа кепілдік бермейтінін көрсетеді.
Экономистің сөзінше, мемлекеттік институттардың үйлесімді жұмыс істеуі, бизнеске арналған ережелердің тұрақтылығы және мемлекеттік шаралардың инвестиция тартуға ықпал етуі маңызды рөл атқарады.
Осы ретте сарапшы инвестициялық саясатты жетілдіруге ерекше назар аудару қажет екенін атап өтті. Оның пікірінше, инвесторлар үшін салықтық жеңілдіктер мен табиғи ресурстардың қолжетімділігі ғана емес, меншік құқығының қорғалуы, инфрақұрылым сапасы және мемлекеттік шешімдердің болжамдылығы да маңызды.
«Инвестициялық саясатты жетілдіруді, ең алдымен, институционалдық даму мәселесі ретінде қарастырған жөн», – деді Айгүл Көшербаева.
Сарапшы тартылған инвестиция көлемімен қатар, оның экономика құрылымына тигізетін әсерін де бағалау қажет екенін айтты. Оның пікірінше, инвестициялар өңдеу өнеркәсібін дамытуға, технологияларды жаңартуға, еңбек өнімділігін арттыруға және білікті жұмыс орындарын ашуға ықпал етуі тиіс.
Экономист шағын және орта бизнестің де ел экономикасындағы рөліне тоқталды. Оның айтуынша, кәсіпкерлік бәсекелестікті күшейтіп, халықты жұмыспен қамтуға және өңірлердің экономикалық белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді. Алайда бизнестің дамуы мемлекеттік қолдау бағдарламаларының санына ғана емес, кәсіпкерлік жүргізу шарттарының тұрақтылығына да байланысты.
Айгүл Көшербаеваның пікірінше, әкімшілік рәсімдердің шамадан тыс көп болуы, талаптардың жиі өзгеруі және реттеудегі белгісіздік кәсіпкерлік бастаманы әлсіретуі мүмкін. Сондықтан іскерлік ортаны жетілдіру үшін мемлекет пен кәсіпкерлер арасындағы сенімді нығайтып, әділ бәсекелестікті қамтамасыз ету қажет.
Сонымен қатар сарапшы мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру мәселесін көтерді. Оның айтуынша, бюджет қаражатының игерілуі өздігінен халықтың әл-ауқаты артқанын немесе мемлекеттік қызметтердің сапасы жақсарғанын білдірмейді. Бюджет шығыстары нақты қоғамдық нәтижелерге қол жеткізу тұрғысынан бағалануы тиіс.
Экономист тиімді басқарудың негізгі қағидаттары ретінде ашықтықты, есептілікті, заң үстемдігін және нәтижеге бағдарлануды атады. Оның сөзінше, мемлекеттік саясаттың тиімділігі өткізілген іс-шаралар мен жұмсалған қаражаттың көлемімен ғана емес, олардың қоғам өміріне әкелген өзгерістерімен өлшенуі керек.
Айгүл Көшербаева өңірлердің экономикалық мүмкіндіктері де бірдей емес екенін атап өтті. Оның пікірінше, жергілікті басқару органдарының дербестігін арттыру, өңірлердің кіріс базасын нығайту және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру экономиканы жаңғыртудың маңызды бөлігі болуы тиіс.
Сарапшы өңірлік саясаттың нәтижелілігін тұрғындардың білім беру мен медициналық қызметтерге, лайықты жұмысқа және кәсіпкерлік мүмкіндіктерге қол жеткізу деңгейімен бағалау қажет екенін айтты.
Бұдан бөлек, экономист цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларының маңызын атап өтті. Оның пікірінше, жаңа технологиялар еңбек өнімділігін арттырып, мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Алайда цифрлық шешімдер басқарудағы тиімсіз процестерді өздігінен жоя алмайды.
Сондықтан сарапшы цифрлық трансформацияны мемлекеттік басқару рәсімдерін қайта қараумен, мамандардың құзыреттерін дамытумен және деректерге негізделген шешім қабылдау мәдениетін қалыптастырумен қатар жүргізу қажет деп санайды.
Айгүл Көшербаеваның пайымдауынша, экономикалық өзгерістер азаматтардың күнделікті өміріне нақты әсер еткенде ғана маңызды нәтижеге айналады. Атап айтқанда, халықтың сатып алу қабілеті, тұрғын үйдің қолжетімділігі, білім беру мен денсаулық сақтау сапасы, инфрақұрылымның жағдайы және жұмыспен қамту мүмкіндіктері мемлекеттік саясаттың тиімділігін бағалауда шешуші рөл атқарады.
Сарапшы Қазақстанның географиялық орналасуы, табиғи ресурстары, транзиттік әлеуеті мен адами капиталы елдің бәсекелестік артықшылықтары екенін атап өтті. Дегенмен жаһандық белгісіздік жағдайында бұл мүмкіндіктерді тиімді басқару қажеттігі арта түседі.
Экономистің пікірінше, Қазақстан дамуының келесі кезеңінде мемлекеттік институттардың сапасын, экономика өнімділігін және қабылданған шешімдердің нәтижелілігін арттыруға басымдық берілуі керек. Ал мемлекеттің қуаты экономикаға араласу ауқымымен емес, тұрақты дамуға жағдай жасауымен, әділ ережелерді қамтамасыз етуімен және азаматтардың әлеуетін жүзеге асыруына мүмкіндік беруімен өлшенеді.
