Демалыс күндері жұмысқа шақыру: заң не дейді

Сурет: lada.kz

Жұмыс беруші қызметкерлерді демалыс және мереке күндері жұмысқа өз бетінше шақыруға құқылы емес. Алайда Қазақстанда қызметкердің келісімі талап етілмейтін жағдайлар қарастырылған. Заң сондай-ақ кімдерге демалыс күндері жұмыс істеуге тыйым салынғанын және қосымша еңбек үшін қандай өтемақы төленуі тиіс екенін айқындайды.

Бұл туралы Qazaqtoday.info сайты хабарлайды.

Uchet.kz түсіндіргендей, қызметкерлерді демалыс және мереке күндері жұмысқа тарту тәртібі Қазақстанның Еңбек кодексімен реттеледі. 85-бапқа сәйкес, жұмыс беруші қызметкерді өзінің демалыс күнінде жұмысқа тартуға қызметкердің жазбаша келісімі болған жағдайда немесе оның бастамасы бойынша құқылы. Бұл ретте жұмыс берушінің тиісті бұйрығы ресімделуі қажет. Ол қағаз түрінде немесе электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, электрондық түрде жасалуы мүмкін. Осылайша, демалыс күні жұмысқа заңды шығу үшін әдетте екі құжат қажет — қызметкердің жазбаша келісімі немесе өтініші және жұмыс берушінің бұйрығы.

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 86-бабында жұмыс берушінің қызметкерді оның келісімінсіз жұмысқа тартуы мүмкін үш айрықша жағдай көзделген. Бұл мына жағдайларда жол беріледі: төтенше жағдайларды, табиғи апаттарды және өндірістік аварияларды болдырмау не олардың салдарын дереу жою үшін; еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаларды болдырмау немесе тергеу, сондай-ақ мүліктің жойылуына немесе бүлінуіне жол бермеу үшін; бүкіл ұйымның немесе жекелеген бөлімшелердің одан әрі қалыпты қызметі тәуелді алдын ала жоспарланбаған шұғыл жұмыстарды орындау үшін. Бұл тізбе толық. Сондықтан қарапайым өндірістік жүктеме, есепті шұғыл тапсыру қажеттілігі немесе басшының жобаны тезірек аяқтау ниеті өздігінен қызметкердің келісімінсіз жұмысқа шығуды талап етуге құқық бермейді.

Еңбек кодексінің 84-бабына сәйкес, бес күндік жұмыс аптасында қызметкерге екі демалыс күні, ал алты күндік жұмыс аптасында бір демалыс күні беріледі. Жалпы демалыс күні жексенбі болып саналады. Бес күндік кестеде екінші демалыс күні ұжымдық шартпен немесе еңбек тәртібі қағидаларымен белгіленеді. Сонымен қатар, жұмыс режимі мен ауысым кестесіне қарамастан, 7 қаңтар — православиелік Рождество, сондай-ақ Құрбан айттың бірінші күні демалыс күндері болып саналады.

Жүкті әйелдер үшін жекелеген шектеулер көзделген. Жұмыс беруші жүктілігі туралы анықтама ұсынған қызметкерлерді демалыс және мереке күндері жұмысқа тартуға құқылы емес. Бұл ретте тыйым әйелдің өзі жұмысқа шығуға келіскен жағдайда да қолданылады.

Ауысымдық немесе вахталық әдіспен жұмыс істейтін қызметкерлер үшін жекелеген қағидалар қолданылады. Үздіксіз өндірістерде демалыс күндері ауысым немесе вахта кестесі бойынша беріледі. Сондықтан сенбі мен жексенбі қарапайым жұмыс күндері болуы мүмкін. Сонымен қатар, ауысымдық немесе вахталық кестесі бар қызметкерлерді мереке күндері, сондай-ақ 7 қаңтарда және Құрбан айттың бірінші күні жазбаша келісімінсіз және жеке бұйрықсыз жұмысқа тартуға рұқсат етіледі. Бұл мүмкіндік Еңбек кодексінің 85-бабының 1-тармағында көзделген.

Демалыс немесе мереке күні жұмыс істегені үшін қызметкерге өтемақы төленуі тиіс. Қызметкер екі нұсқаның бірін өзі таңдауға құқылы: басқа демалыс күні немесе жоғарылатылған еңбекақы. Еңбек кодексінің 109-бабына сәйкес, демалыс және мереке күндері жұмыс істегені үшін төлем кемінде бір жарым еселік күндік немесе сағаттық мөлшерлемені құрауы тиіс. Мысалы, айлық жалақы 420 000 теңге болса, ал айда 21 жұмыс күні көзделсе, күндік мөлшерлеме 20 000 теңгеге тең. Бұл жағдайда жұмыс істеген демалыс күні үшін қызметкерге ақшалай өтемақы таңдаған болса, кемінде 30 000 теңге төленуі тиіс. Бұл ретте нақты төлем мөлшері еңбек немесе ұжымдық шартта не жұмыс берушінің актісінде көзделсе, белгіленген минимумнан жоғары болуы мүмкін.

Жұмыс беруші әрбір қызметкердің нақты жұмыс істеген уақытын есепке алуға міндетті. Демалыс немесе мереке күні жұмысқа шығу жұмыс уақытын есепке алу табелінде көрсетілуі тиіс. Осы мәліметтердің негізінде жоғарылатылған төлем есептеледі немесе басқа демалыс күнін беру ресімделеді. Осылайша, қызметкердің келісімінсіз демалыс күні жұмысқа қарапайым шақыруға жол берілмейді, заңда тікелей көзделген жағдайларды және жекелеген жұмыс режимдері үшін арнайы қағидаларды қоспағанда.