Депозитті қайтармайды, бағаны қымбаттатады: Жалға алушылар кімге шағымданады?

Фото: Todayinfo.kz

Қазақстанда пәтер жалдау нағыз квестке айналды. Балалы отбасыларға есік жабық, депозит қайтарылмайды, ал риелторлар қызметі үшін қомақты ақша сұрайды. Нарықтағы хаос пен ережесіз ойыннан жалға алушы да, пәтер иесі де зардап шегуде.

Tengrinews.kz тілшілері жалға алушылардың жанайқайын, пәтер иелерінің қорқынышын және риелторлар мен депутаттардың пікірін тыңдап, мәселенің түп-төркініне үңілді.

«70 пайыз риелтор бас тартты»

27 жастағы Шолпан Ақтаудан Астанаға көшіп келгенде нарықтың қатыгездігімен бетпе-бет келді. Алғашқы пәтерін тапқанда, өзін қожайын ретінде таныстырған адам ақыр соңында риелтор болып шыққан.

«Иесі келгенде риелтор туралы білмейтінін айтты. Ол делдал жай ғана хабарландыруды тауып, мені клиент ретінде ертіп келген екен. Бірақ шаршағаным сонша, қызметі үшін 110 мың теңгені амалсыз төледім», – дейді Шолпан.

Кейін басқа пәтер іздегенде жағдай қиындай түскен. Себебі оның 6 және 7 жастағы екі баласы бар. «Балалы адамдарға бермейміз» деген жауапты ол 70 пайыз жағдайда естіген.

Шолпанның есебінше, елордада жай ғана пәтерге кіру үшін шамамен 1,3 миллион теңге қажет:

Бірінші айға – 450 мың;

Келесі айға – 450 мың;

Депозит – 200 мың;

Риелторға – 225 мың теңге.

Оның үстіне, келісімшартта дау туындаған жағдайда тек арбитраждық сотқа жүгіну туралы тармақ жазылған. Бұл қарапайым адам үшін қымбат әрі ұзақ процесті білдіреді.

Пәтер иелері неден қорқады?

Медальдің екінші жағы да бар. Астаналық Надежда есімді пәтер иесі әрбір жаңа тұрғынды «лотерея» деп санайды.

«Қорқынышты. Адамның қаншалықты жауапты екенін білмейсің. Депозит те толық кепіл бола алмайды. Бірде жалға алушы қыз еденді бүлдіріп, қашып кетті. Ешқандай депозит еденді ауыстыруға жетпейді», – дейді ол.

Надежданың айтуынша, жануарлар – бұл бөлек мәселе. Ит-мысықтан қалған жүн мен иіс кейінгі тұрғындарға (аллергиктерге) кедергі келтіруі мүмкін. Сол себепті көпшілік жануары барларды қабылдамайды.

Риелтор пікірі: «Нарықта стандарт жоқ»

15 жылдық тәжірибесі бар риелтор Роза Сәбитова нарықтың реттелмегенін растайды. Оның айтуынша, қазір кез келген адам, бұрынғы банкир немесе менеджер болсын, өзін риелтормын деп жариялай алады.

Маманның кеңесі:

Келісімшарт жасау міндетті. Тіпті WhatsApp-тағы жазбаның да заңды күші бар.
Депозит, айыппұл, коммуналдық қызмет, тазалық – бәрін қағазға түсіру керек.
Адалдық екі жаққа да керек. «Үш баласы, мысығы бар адам бір бөлмелі пәтер сұраса, бас тарту орынды. Бірақ ашық сөйлесу арқылы шешім табуға болады», – дейді Роза.

Жаңа заң не өзгертеді?

Мәжіліс депутаты Олжас Құспековтың айтуынша, «Риелторлық қызмет туралы» жаңа заң жобасы үкімет қарауында жатыр. Бұл құжат нарықты түбегейлі өзгертуі тиіс.

Жаңа заңда не қарастырылған?

Электронды келісімшарт: eGov арқылы жасалады, бәрі ашық болады.
Эскроу-шот: Депозит арнайы банк шотында сақталады. Қожайын оны себепсіз ұстап қала алмайды.
Лицензия: Риелторлар міндетті түрде оқып, лицензия алуы керек.
Бағаны бекіту: Келісімшарт мерзімі бітпейінше, жалдау ақысын негізсіз көтеруге тыйым салынады.
Омбудсмен: Даулы мәселелерді шешетін арнайы маман болады.