Қазақстанның ақпараттық кеңістігі соңғы айларда нағыз идеологиялық майдан даласына айналды. Кеше ғана зайырлылық ұстанымын берік ұстанған қоғам бүгінде әлеуметтік желілердегі агрессивті діни риториканың қыспағында қалып отыр. Бір жағында — ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық болмыс пен салт-дәстүрді қорғаушылар, екінші жағында — діни догмаларды бәрінен биік қойып, қоғамдық нормаларды қайта жазуға тырысатын радикалды топтар. Бұл тек виртуалды әлемдегі айтыс емес, бұл — Қазақстанның болашақ бағыты мен зайырлылық тұғырының беріктігін сынайтын үлкен дағдарыс. Бұл туралы QazaqToday.info ақпараттық порталы хабарлайды.
Дәстүрге шабуыл: Наурыз бен салт-сананың «нысанаға» ілінуі
Биылғы Наурыз мейрамы қарсаңында әлеуметтік желілерде (TikTok, Instagram) уағызшы-блогерлердің белсенділігі бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Олардың негізгі месседжі — Наурызды «көпқұдайшылықтың белгісі» немесе «отқа табынушылардан қалған харам мереке» ретінде көрсету. Көнеден келе жатқан, ұлттың бірлігі мен табиғаттың жаңаруын айшықтайтын мейрамды дінге қарсы қою — қоғамдық санаға сызат түсірудің алғашқы қадамы.
Тек мереке ғана емес, қазақтың «сәлем салу», «тұсау кесу», тіпті домбыра тарту сияқты мәдени кодтары да шабуылға ұшырауда. Кейбір «блогерлер» бұл дәстүрлерді «ширк» деп бағалап, жастар арасында ұлттық құндылықтарға деген жиіркеніш сезімін тудыруға тырысуда. Бұл — мәдени нигилизмнің көрінісі. Егер ұлттық дәстүр діни наныммен қақтығысқа түссе, қоғамда ішкі тұрақсыздық орнайтыны белгілі. Сарапшылар мұндай риториканың артында ұлттық бірегейлікті жойып, оның орнына жаһандық радикалды идеологияны орнықтыру мақсаты тұрғанын айтады.
Әйел құқығы: Бостандық пен бұғау арасындағы тартыс
Мақаланың ең ауыр бөлімі — әйелдердің қоғамдағы орнына қатысты пікірлер. Соңғы уақытта «әйел — еркектің меншігі», «оның басты міндеті — үйде отырып, күйеуіне қызмет ету» деген сарындағы ортағасырлық көзқарастар трендке айналды. Тіпті, кейбір діни топтардың «әйелдерді шәкірттерге сыйға тарту» немесе көпәйелдікті насихаттау арқылы әйел затын тауар деңгейіне түсіруі — Конституциялық нормаларға тікелей қарсы келеді.
Отбасылық зорлық-зомбылық мәселесінде де радикалды риторика «тәрбие құралы» деген желеумен ұрып-соғуды ақтауға тырысады. «Салт-дәстүрге сыймайды» деп шулағандар, әйел құқығы тапталғанда неге үнсіз? Бұл — екіжүзділік. Қазақстанның Қылмыстық кодексі мен «Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңнамасы баршаға ортақ, бірақ желідегі «виртуалды соттар» өз заңдарын орнатқысы келеді. Әйелдердің білім алуына, мансап жолында дамуына кедергі келтіретін кез келген үндеу — мемлекеттің демографиялық және экономикалық әлеуетіне жасалған қастандық.
Мемлекеттік органдардың үнсіздігі: Дипломатия ма, әлде дәрменсіздік пе?
Қоғамды мазалайтын басты сұрақ: «Неге Дін істері комитеті мен Ішкі істер министрлігі бұған көз жұма қарап отыр?». Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 174-бабында «Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, таптық немесе діни алауыздықты қоздыру» бойынша қатаң жаза қарастырылған. Алайда, ашықтан-ашық конституциялық құрылымға сескендіретін мәлімдеме жасағандардың көбі жауапкершілікке тартылмай келеді.
Мұның бірнеше себебі болуы мүмкін:
-
Діни сезімталдықтан қорқу: Билік діни топтардың наразылығын тудырып алмайық деген сақтық танытуы мүмкін.
-
Заңнамалық олқылықтар: «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңда әлеуметтік желілердегі жеке тұлғалардың уағыздарын реттеу тетіктері толық айқындалмаған.
-
Сараптаманың ұзақтығы: Кез келген бейнежазбаға қылмыстық іс қозғау үшін дінтанулық және лингвистикалық сараптама қажет, ол айлап уақыт алуы мүмкін.
Алайда, үнсіздік — келісімнің белгісі ретінде қабылданады. Егер радикалды блогерлер өз сөздері үшін жазаланбайтынын сезінсе, олардың риторикасы күн санап өткірлене түседі.
Сентимент-талдау: Халық не дейді?
Соңғы бір айдағы резонансты видеолардың астындағы пікірлерді талдасақ, қоғамда үлкен үрей мен наразылық барын байқаймыз.
-
45% — Наразылық: Пайдаланушылар мемлекеттен нақты шара қолдануды, зайырлылықты қорғауды талап етеді. «Біз Ауғанстан емеспіз», «Мұндай уағызшыларды қашан тыяды?» деген пікірлер басым.
-
30% — Қолдау: Радикалды көзқарастардың соңынан ерген, «бәрі дін бойынша болуы керек» дейтін жастар тобы. Бұл — мемлекеттік идеологияның әлсіздігін көрсетеді.
-
25% — Бейтарап/Үрей: Болашаққа алаңдаушылық білдіретін, қоғамның бөлінуінен қорыққан азаматтар.
Халықтың басым бөлігі мемлекеттен «тәртіп орнатуды» күтіп отыр. Егер ресми органдар заң үстемдігін көрсетпесе, бұл наразылық басқа арнаға ауысуы мүмкін.
Сарапшылар пікірі: Заңгерлер мен дінтанушылардың ұстанымы
Дінтанушылардың пікірінше, Қазақстандағы қазіргі жағдай — «сауатсыз діндарлықтың» көрінісі. Дін мен саясатты, дін мен мәдениетті ажырата алмайтын топтар пайда болды. Олар діни білімді ресми мешіттерден емес, күмәнді шетелдік сайттар мен блогерлерден алады.
Заңгерлер болса, зайырлы мемлекетте заңның бәрінен биік екенін алға тартады. Кез келген діни сенім Конституцияда бекітілген адам құқықтары мен бостандықтарынан жоғары тұра алмайды. Егер діни уағыз зорлық-зомбылықты ақтаса немесе азаматтарды дискриминациялауға шақырса, ол — қылмыс.
Төл болмыс — тұрақтылық кепілі
Қазақстан — зайырлы мемлекет. Бұл — біздің конституциялық таңдауымыз. Зайырлылық — дінге қарсылық емес, ол — әр азаматтың сеніміне құрметпен қарай отырып, ортақ заңға бағыну.
Радикалды мәлімдемелерге тосқауыл қою үшін тек күштік құрылымдардың жұмысы жеткіліксіз. Бізге:
-
Ұлттық идеологияны күшейту;
-
Діни сауаттылықты арттыру;
-
Заңның орындалуын міндеттеу қажет.
Наурызды харам дейтіндерге — тарихымызды, әйелді қорлайтындарға — Ата Заңымызды ескертетін уақыт жетті. Мемлекеттің үнсіздігі ұзаққа созылмауы тиіс, себебі қоғамның тұтастығы — ұлттық қауіпсіздіктің басты тірегі. Біз кеш қалмауымыз керек.
Суретті ЖИ жасады
