Фото: freepik.com
Волонтерлік — адамның басқаға көмектесу ниетінен туатын ең көне әлеуметтік құбылыстардың бірі. Оның қазіргі мағынасындағы ұйымдасқан формасы жаңа дәуірде қалыптасқанымен, тарихы мыңдаған жылдарға созылады, деп хабарлайды Qazaq.Today ақпарат порталы.
Ерікті түрде қол ұшын беру ұғымы адамзатпен бірге пайда болған.
Ежелгі қауымдарда адамдар бір-біріне баспана салуда, мал бағуда, қауіпті жағдайларда, табиғи апаттар кезінде ерікті түрде көмектескен.
Ежелгі Месопотамия, Египет, Қытай, Үнді өркениеттерінде қайырымдылық, мұқтажға қолдау көрсету — этикалық және діни міндет саналды.
Қазақ даласындағы жылу жинау, асар, жетім-жесірге қамқор болу да волонтерліктің көне нұсқасы.
Бұл кезеңде «волонтер» деген нақты термин болмағанымен, ерікті көмек әлеуметтік өмірдің жоғары құндылығы болып есептелді.
Орта ғасырларда волонтерліктің дамуына діни ұйымдар ықпал етті.
Христиандық монастырлар, мұсылмандық уақыптар, еврейлік қайырымдылық қауымдары кедейлерге, ауруларға, жолаушыларға ерікті түрде қызмет көрсетті.
XI–XIII ғасырларда крест жорықтары кезінде жаралыларға күтім жасайтын иоганниттер, тамплиерлер, кейінірек госпитальерлер ордені пайда болды. Бұл ұйымдар медқызметті алғашқылардың бірі болып жүйелі еріктілікке айналдырды.
«Volunteer» сөзі алғаш рет XVII ғасырда Еуропада әскери лексикада қолданыла бастады.
Ол кезде бұл сөз ақысыз, өз еркімен әскер қатарына қосылған адамды білдірді.
Кейін бұл термин әскери емес салаға жайылып, «ерікті көмекші» мағынасына ие болды.
Бұл кезең волонтерліктің құрылымдық жүйеге айналуымен ерекшеленеді.
Ең маңызды оқиғалар:
1. 1859 жыл — Қызыл Ай қозғалысының басталуы.
Швейцариялық кәсіпкер Анри Дюнан Сольферино шайқасының куәсі болғаннан кейін жаралыларға ұйымдасқан көмек қажет екенін айтып, бүкіл әлем бойынша еріктілерді біріктіретін қозғалыс құрды.
→ Бұл қазіргі гуманитарлық волонтерліктің негізі.
2. XIX ғасыр соңы — қайырымдылық қоғамдарының жаппай өсуі.
Англия, АҚШ, Францияда қарттарға, балаларға, жұмыссыздарға көмектесетін ерікті ұйымдар пайда болды.
XX ғасыр волонтерліктің әлемдік деңгейге шығу ғасыры болды.
I және II Дүниежүзілік соғыстар
Сарапшылар, медбикелер, құтқарушылар, құрылысшылар, тәрбиешілер — мыңдаған ерікті адамдар соғыс зардабын жоюға атсалысты.
Қызыл Ай, Қызыл Крест, YMCA сияқты ұйымдардың рөлі ерекше күшейді.
1950–1970 жылдар: халықаралық еріктілер ұйымдарының пайда болуы
1951 – UNV (БҰҰ Еріктілері) қызметі басталды.
1961 – АҚШ-та Peace Corps құрылды. (Дамушы елдерге білім, медицина, құрылыс салаларында көмектесу.)
Студенттік волонтерлік қозғалыстар дамып, университеттік клубтар көбейді.
Жаңа ғасырда волонтерлік цифрлық ортаға көшіп, ауқымы кеңейді.
Табиғи апаттар кезінде (цунами, жер сілкінісі, өрттер) халықаралық көмек жедел ұйымдастырылады.
Онлайн волонтерлік, әлеуметтік жобалар, экологиялық бастамалар кеңінен таралды.
2011 жыл әлемнің көптеген елдерінде Халықаралық волонтер жылы ретінде аталып өтті.
Қазақстандағы волонтерлік
Қазақ мәдениетіндегі асар, жылу, қайырымдылық – ежелден еріктіліктің қазақша үлгісі.
Тәуелсіздік жылдары жастар ұйымдары, қайырымдылық қорлары белсенді дамыды.
2020 жыл – Қазақстандағы Волонтер жылы жарияланып, көптеген жобалар іске қосылды.
Айта кетейік, eлордада екі автобус соқтығысып, біреуінің жүргізушісі қаза болды.
