Нұрбол Назарбаевтың миллиардтары: бұғаттау алынып, банкроттықтан бас тартылды

Сурет: orda.kz

Сот бір уақытта Нұрбол Назарбаевқа қатысты екі қызықты шешім қабылдады. Бір істе оның мүлкі мен банктік шоттарынан 15,1 млрд теңге талап қою бойынша бұғаттау алынып тасталды, ал екінші істе мемлекет алдындағы 56 млрд теңгеге жуық қарыз бойынша төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін бастаудан түпкілікті бас тартылды, деп хабарлайды Qazaqtoday.info сайты.

Бір қарағанда, шешімдер бір-біріне қайшы келеді: бір істе активтер босатылса, екінші істе сот Назарбаевтың шынымен төлей алмайтынына сенбейді. Бірақ бұл екі түрлі процесс, олар қатар дамыды.

15 миллиардтың бұғаттауы несімен аяқталды?

2026 жылғы қаңтарда Қарасай аудандық соты Нұрбол Назарбаевтың жылжымалы және жылжымайтын мүлкіне, сондай-ақ банктік шоттарындағы ақшасына бұғаттау салған еді. Қамтамасыз ету шаралары «Алтын Орда» базарының бұрынғы иесі Айдарбек Хұсайыновтың талап қоюы бойынша қабылданды. Ол Назарбаевтан негізсіз байыту ретінде 15,1 млрд теңге өндіруді талап еткен. Сот бұғаттау болмаса, болашақ шешімді орындау қиын немесе мүмкін емес деп шешті.

Алайда іс толыққанды талқылауға жеткен жоқ. Хұсайынов талап қоюды қараусыз қалдыруды сұрады. Сот көпмиллиардтық талаптың негізі, Назарбаевтың бұл ақшаны шынымен алғаны және қайтаруға міндетті екендігі қарастырылған жоқ.

2026 жылы ғана бұғатталған активтердің тағдыры белгілі болды. 19 маусымда Нұрбол Назарбаевтың өкілі сотқа қайта жүгініп, қамтамасыз ету шараларын алып тастауды талап етті. Хұсайыновтың өкілі отырысқа келмеді, алайда хабарлама дұрыс жеткізілген. Сот істің қараусыз қалдырылғанын және тиісті сот актісі күшіне енгенін атап өтті. Сондықтан мүлік пен шоттарды бұғаттауда ұстаудың негізі жойылды.

Нәтижесінде 20 қаңтарда салынған бұғаттау толығымен алынып тасталды. Мәселе Нұрбол Назарбаевтың жылжымайтын және жылжымалы мүлкіне, сондай-ақ банктік шоттарына қатысты.

15,1 млрд теңгеге талас кем дегенде осы кезеңде басты сұраққа жауапсыз аяқталды: Хұсайыновтың талаптары негізді ме? Талапкер процесті тоқтатты, ал Назарбаев активтерін босатуға қол жеткізді.

Күндерде де сәйкессіздік бар. Орда.kz қолына тиген алдыңғы сот құжатында Хұсайыновтың өтініші 8 сәуірде қанағаттандырылғаны айтылған. Жаңа анықтамада сот істі 14 мамырда қараусыз қалдырғанын көрсетеді. Құжаттар бұл айырмашылықты түсіндірмейді.

Мемлекет пайдасына өндіріп алынған 57 миллиард

2025 жылғы қыркүйекте Орда.kz Активтерді қайтару қызметі Нұрбол Назарбаевтан 106,75 млн доллар (сол кезде шамамен 57 млрд теңге) өндіріп алғанын жазған еді. Сонымен қатар сот оны 1,75 млн доллар айыппұл және 230,4 млн теңге тұрақсыздық айыбын төлеуге міндеттеді. Сондай-ақ сот Назарбаевтың барлық банктік шоттарын бұғаттап, жеке мүлкі мен компаниялардың кірістеріне билік етуге тыйым салып, бизнес құрылымдарына бақылауды іс жүзінде жоғалтты. Оның адвокаттары шектеулерге шағымданғанымен, апелляциядан ұтылды.

Енді жаңа сот қаулысынан Назарбаевтың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімі арқылы мәселені шешуге тырысқаны белгілі болды. Өтініште ол мемлекетке 55 млрд 879 млн теңге қарыз екенін көрсеткен. Сонымен қатар оған 352 млн теңгеге жуық айыппұл және 1,686 млрд теңге мемлекеттік баж салынған. Тағы 19,4 млн теңге «Ақтөбе» өндірістік компаниясына қарыз.

Осылайша, жалпы міндеттеме сомасы 57,9 млрд теңгеге жақындаған. Соманың сәйкес келуі және Бас прокуратураның Активтерді қайтару қызметінің қатысуы бойынша бұл Назарбаевтың активтері мен бизнесті бақылаудан айырылған жабық процестің салдары екені белгілі.

Өз кезегінде Нұрбол Назарбаев өзінде бенефициарлық иелік және серіктестік қатынастар арқылы қалыптасқан қымбат активтер қалғанын мәлімдеген. Оның айтуынша, серіктестер қарыздың бір бөлігін өтеуге дайын болған. Сондықтан ол соттан төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкіндігін беруді сұраған.

Алайда Активтерді қайтару қызметі Назарбаевтың банкроттық рәсімін мемлекет пайдасына мүлікті өндіріп алу туралы күшіне енген шешімнің орындалуын кешіктіру үшін пайдаланып отырғанын есептеген. Ведомство оның бұған дейін де осындай өтініш бергенін еске салды.

Сотқа кірістер де, шығыстар да көрсетілмеген

Материалдарда оның дивидендтер, банктік салымдар, сақтандыру төлемдері, мүлікті сату және жалға беру бойынша кірістері туралы мәліметтер болмаған. Сот атап өткендей, оның активтерінің едәуір бөлігін коммерциялық жылжымайтын мүлік құрайды.

Қаржылық басқарушының қорытындысын сот біржақты деп атады. Алқаның пікірінше, құжат Назарбаевтың мүлкін, отбасылық жағдайын және асырауындағы балалар санын мұқият зерттемей дайындалған. Нәтижесінде сот нақты төлем қабілетсіздігінің дәлелі жеткіліксіз деп шешті. Алқа төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімі қарыздардан жалтару тәсіліне айналмауы керек екенін атап өтті.

Нұрбол Назарбаевтың апелляциясы қанағаттандырылмады. Төлем қабілеттілігін қалпына келтіруден бас тарту туралы шешім жарияланғаннан кейін бірден күшіне енді.

Бұған дейін Болат Назарбаевтың үлкен ұлы 106 млн доллар (2026 жылғы маусымдағы бағам бойынша 51,7 млрд теңге) активтерінен айырылғаны белгілі болған. Оның банктік шоттары бұғатталып, компаниялардың кірістері мен жеке мүлкіне билік етуге тыйым салынған, бизнес құрылымдарына толық бақылаудан айырылған.